Bosna Hersek'in "belirlenemeyen" yüksek temsilcisi ABD ve AB arasında görüş ayrılığına neden oldu

Eski Yüksek Temsilci Christian Schmidt'in mayısta görevden ayrıldığını açıklaması üzerine, Bosna Hersek'teki uluslararası barış sürecini denetleyen Barış Uygulama Konseyi (PIC) yeni yüksek temsilcinin belirlenmesi için harekete geçti. PIC üyeleri yeni temsilciyi belirlemek için iki kez bir araya gelse de görüşmelerden sonuç çıkmadı. ABD, İtalyan diplomat Antonio Zanardi Landi isminde ısrar ederken, AB ülkelerinin Fransız diplomat Rene Troccaz'ı desteklemesi yeni ismin belirlenmesinin önünü tıkarken, ABD ve AB'nin Bosna Hersek'teki yeni yüksek temsilci noktasındaki ciddi görüş ayrılığı dikkati çekti. Bosna Hersek'teki Yüksek Temsilci'nin belirlenmesi sürecini AA muhabirine değerlendiren Uluslararası Saraybosna Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Jahja Muhasilovic, Yüksek Temsilcilik Ofisinin (OHR) Dayton Barış Antlaşması ile oluşturulduğunu anımsattı. Dayton'daki 10. maddede OHR'nin antlaşmanın "sivil uygulayıcısı" şeklinde betimlendiğini aktaran Muhasilovic, yeni yüksek temsilcinin PIC'in İcra Kurulu üyeleri tarafından oy birliğiyle belirlendiğini söyledi. Muhasilovic, yeni yüksek temsilcinin diplomatlardan seçildiğini, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin AB ile yaşadığı anlaşmazlıklar nedeniyle normalde hızlı ilerleyen süreci bir çıkmaza sürüklediğini belirtti. ABD ve AB'nin anlaşması halinde yeni ismin Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri'nin onayına sunulacağını ifade eden Muhasilovic, ABD ve AB'nin daha önceki oylamalarda karşı karşıya gelmediğini, böyle bir durumun ilk kez yaşandığını dile getirdi. Muhasilovic, ABD'nin Landi isminde ısrar etmesi, AB'nin ise Troccaz ismine odaklanmasını "çekişme" şeklinde nitelendirerek, "Bunun sebebi aslında süreçte ABD'nin biraz agresif tutum sergilemesi oldu, kendi adaylarını empoze etmeye çalışmaları. ABD'nin Schmidt'e baskı yapması da süreci etkiledi. Dolayısıyla AB inatlaştı ve 'biz de varız' mesajı veriyor." dedi. Bosna Hersek'in yeni yüksek temsilcisi için önerilen isimlerden 76 yaşındaki İtalyan diplomat Landi, daha önce İtalya'nın Sırbistan-Karadağ (2004-2006), Vatikan (2007-2010) ve Rusya ile Türkmenistan (2010-2013) büyükelçisi olarak görev yaptı. Uzun yıllara dayanan diplomatik tecrübesi ve Balkanlar'a ilişkin bilgi birikimi nedeniyle Landi, yeni yüksek temsilci için ABD'nin de desteklediği aday olarak öne çıkıyor. AB'nin üzerinde durduğu Fransız diplomat Troccaz ise 2022-2025'te Fransa'nın Saraybosna Büyükelçisi olarak görev yaptı. Bosna Hersek'te kurduğu ilişkiler ve ülkenin iç dinamiğine hakim olması nedeniyle Troccaz da yeni yüksek temsilcilik görevi için önemli bir isim olarak değerlendiriliyor. Bosna Hersek medyası ise ABD ve AB'nin isim üzerinde anlaşamaması durumda iki tarafın da destekleyeceği üçüncü bir adayın önerilebileceğini ifade ederken, bu kişinin İtalyan olduğu ancak kimliğinin şu aşamada gizli tutulduğunu aktardı. Bosna Hersek'in iki entitesinden biri olan Sırp Cumhuriyeti'nin (RS) de yeni yüksek temsilciyle geliştireceği ilişkiler merakla beklenen konulardan biri. Eski RS Başkanı Milorad Dodik'in bir önceki Yüksek Temsilci Schmidt'i tanımaması ve aldığı kararları entite içerisinde uygulamaması bu ikiliyi sık sık karşı karşıya getirdi. Yüksek Temsilci kararlarına saygı duymadığı gerekçesiyle hakkında dava süreci yürütülen Dodik, en son görevinden uzaklaştırıldı. Yapımını ABD'li bir şirketin üstleneceği ve Hırvatistan'dan Bosna Hersek'e doğal gaz bağlantısı sağlayacak "Güney Gaz Bağlantı Projesi" ise ABD'nin bölgedeki en önemli projesi olarak görülüyor. Hırvatistan'ın Krk Adası'ndaki sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) terminalinden Bosna Hersek'e doğal gaz ulaştırmayı amaçlayan "Güney Gaz Bağlantı Projesi" ile Hırvatistan'ın, Güneydoğu Avrupa'nın önemli gaz tedarik merkezlerinden biri haline geleceği vurgulanıyor. ABD’nin bölgede en önemli adımlardan biri olarak değerlendirdiği bu projenin hayata geçirilmesinde de "kendi adamlarına" ihtiyaç duyacağı yorumları yapılıyor. İki kez toplanmasına rağmen yaşanan anlaşmazlıklar nedeniyle yeni yüksek temsilciyi belirleyemeyen PIC, son tarih olarak 14 Temmuz'u belirledi.​​​​​​​ PIC, Schmidt'in görev süresinin sona ermesi nedeniyle ABD'li Yüksek Temsilci Yardımcısı Louis Crishock'u "geçici" olarak göreve atayarak, ABD ve AB'nin farklı isimlerde ısrar etmesi nedeniyle tıkanan süreci en hızlı şekilde sona erdirmek için faaliyetlerini sürdürdüğünü kaydetti. Bosna Hersek'te 1992-1995'te yaşanan savaşı sonlandıran Dayton Barış Antlaşması ile oluşturulan Bosna Hersek Yüksek Temsilciliği Ofisi, uluslararası toplum adına Bosna Hersek'te barış anlaşmasının uygulanmasını denetliyor. Yüksek Temsilcilik, aynı zamanda ülkede faaliyet gösteren uluslararası kurumların etkinliklerini de koordine ediyor. Her yıl BM'ye Bosna Hersek'teki gelişmeler ve sorunlarla ilgili rapor da sunan Yüksek Temsilci, "Bonn Yetkileri" olarak bilinen geniş yetkilere sahip. Yüksek Temsilci, Devlet Başkanlığı Konseyinin üyeleri dahil ülkede barışın uygulanmasına engel olan kişileri görevden alabiliyor, ihtiyaç durumunda yasa da çıkarabiliyor. (Kaynak: AA)