"Çalıntı tahıl" iddiası İsrail ile Ukrayna'yı karşı karşıya getirdi

Kiev yönetiminin İsrail'i "Rusya'nın Ukrayna'dan çaldığı" iddia edilen tahılı satın almakla suçlaması iki ülke arasında krize yol açtı. İsrail ise tahıl yüklü geminin Hayfa Limanı'na yanaşmasına izin vermeyerek geri çevirdiğini duyurdu. Ukrayna, Rusya'nın 2014'te ilhak ettiği Kırım'da ve 2022 sonrası işgal ettiği dört bölgede yetiştirilen tahılı "çalıntı" şeklinde niteliyor ve söz konusu tahılın Rusya tarafından üçüncü ülkelere ihraç edilmesini protesto ediyor. Anadolu Ajansı muhabiri, Tel Aviv ile Kiev yönetimleri arasında "tahıl gemisi" kavgasının ardından İsrail'in buğday ithalatı stratejisi, Rusya-Ukrayna Savaşı ile yaşanan tahıl kriziyle ithalat çeşitlendirme çabalarını derledi. ABD Tarım Bakanlığı Ekonomik Araştırma Servisi'nin (USDA Economic Research Service) 23 Mart'ta yayımladığı rapora göre İsrail, buğday ihtiyacının yüzde 90'ını ithalat yoluyla karşılarken yerli üretimin toplam arz içindeki payı ise yalnızca yüzde 10 seviyesinde kalıyor. İsrail'in 2026-2027 dönemi için buğday ithalatının 2,15 milyon tona ulaşmasının beklendiği aktarılan raporda, söz konusu ithalatın yüzde 70 ile 80'inin Rusya'dan yapılmasının beklendiği ve onu Ukrayna ve Romanya'nın izleyeceği kaydedildi. Öte yandan Rusya Federal Tarım İhracat Kalkınma Merkezi'nin (Agroexport) verilerine göre Rusya, İsrail'in toplam ithalatının yaklaşık yüzde 90'ını karşılayarak en büyük buğday tedarikçisi konumunda bulunuyor. Agroexport, İsrail yönetiminin 2020-2021'de 600 bin ton ile ithalatının yalnızca yüzde 39'unu Rusya'dan yaparken bu sayının 2024-2025'te 1,6 milyon ton ile yüzde 89'a ulaştığını vurguladı. Romanya ve Ukrayna'nın ise söz konusu yıllarda İsrail'e ihracatının azaldığını aktaran Agroexport, Romanya'nın 300 bin tondan (yüzde 22) 26 bin tona (yüzde 1), Ukrayna'nın ise 200 bin tondan (yüzde 13) 100 bin tona (yüzde 8) düştüğünü belirtti. İsrail yönetimi, Şubat 2022'de patlak veren Rusya-Ukrayna Savaşı'nın ardından tahıl ithalatı stratejisinde değişikliklere gitti. Tahıl ithalatı konusunda Karadeniz'e kıyısı olan Rusya, Ukrayna ve Romanya'ya olan yüksek bağımlılığı nedeniyle İsrail de tahıl krizinden etkilenen ülkeler arasında yer aldı. Tel Aviv yönetimi, tahıl ithal ettiği ülkeleri çeşitlendirmek için Eylül 2023'te "Buğdaya İyi Bak" girişimini başlattı. Öte yandan Tarım ve Gıda Güvenliği Bakanlığı, 2035 yılına kadar yerli buğday üretimini yüzde 10'dan yüzde 30'a çıkarmayı hedefliyor. "Buğdaya İyi Bak" girişimi çerçevesinde İsrail, buğday tedarikini güvence altına almak amacıyla Moldova, Fas, Kazakistan, Özbekistan, Azerbaycan ve Romanya ile anlaşmalar imzaladı. İsrail'de yayımlanan ekonomi gazetesi "Globes" ise 26 Ocak'ta yayımladığı haberinde, Tel Aviv yönetiminin ana buğday tedarikçileri Rusya ve Ukrayna'ya uyguladığı gümrük tarifelerini önemli ölçüde artırmayı planladığını yazdı. Ayrıca Tel Aviv'in gümrük vergisi muafiyeti karşılığında ABD'den buğday ithalatını artıracak bir anlaşma hazırlığı içinde olduğu da aktarıldı. Filistin'de ise buğday ihtiyacının yüzde 95 gibi büyük oranı İsrail limanları üzerinden yapılan ithalat ile karşılanıyor. İsrail, yürüttüğü işgal politikaları nedeniyle yerli üretimin kısıtlandığı ve ithal edilen buğdayın işlenemediği Filistin'e işlediği unu satıyor. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) raporlarına göre, İsrail ununun Filistin pazarındaki payının dönem dönem yüzde 70'lere kadar çıktığı biliniyor. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha 27 Nisan'da sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, "Rusya'nın Ukrayna'dan çaldığı" iddia edilen tahılı taşıyan geminin Hayfa'ya ulaştığı gerekçesiyle İsrail'in Kiev Büyükelçisi Michael Brodsky'i Dışişleri Bakanlığına çağırdıklarını bildirmişti. İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar, Ukraynalı mevkidaşına "Diplomatik ilişkiler, özellikle dost ülkeler arasında, Twitter veya medya üzerinden yürütülmez." diyerek yanıt vermiş ve Ukrayna'nın konuya ilişkin resmi bir başvuru yapmadığını savunmuştu. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ise hem bu tahılı doğrudan taşıyanları hem bu tür suç faaliyetlerinden para kazanmaya çalışanları kapsayacak bir yaptırım paketi hazırladıklarını aktarmıştı. Kiev yönetimi, "Rusya'nın Ukrayna'dan çaldığı" iddia edilen tahılı İsrail'e taşımakla suçladıkları "Panoramitis" adlı geminin yakalanması için İsrail'e resmi başvuruda bulunmuştu. Ukrayna Dışişleri Bakanı Sybiha, Ukrayna Başsavcılığının İsrail'e yaptığı başvuruyu değerlendirmiş, "Bu, Twitter diplomasisi değil uluslararası hukuki yardım için somut bir hukuki ve diplomatik taleptir. Bir yanıt gerektirir. İsrail tarafının bunu ciddiye almasını ve duygusal açıklamalarla yanıt vermek yerine harekete geçmesini bekliyoruz." ifadesini kullanmıştı. İsrail Tahıl İthalatçıları Birliği, "Rusya'nın Ukrayna'dan çaldığı" iddia edilen tahılı taşıyan ve İsrail ile Ukrayna arasında krize neden olan geminin, İsrail limanına yanaşmasına izin verilmediği ve geri çevrildiğini bildirmişti. (Kaynak: AA)