Fed'in "maestrosu" modern kapitalizmi şekillendiren ekonomik mirasıyla hatırlanacak

ABD Merkez Bankası (Fed) tarihinin en etkili figürlerinden biri olan ve 100 yaşında hayatını kaybeden Eski Fed Başkanı Alan Greenspan, para politikası kararları, serbest piyasa yaklaşımı ve kriz dönemlerinde attığı adımlarla finans tarihine yön veren isimlerden biri oldu. Fed'in "efsanevi" başkanı olarak nitelendirilen Greenspan Parkinson hastalığına bağlı komplikasyonlar nedeniyle dün yaşamını yitirdi. Greenspan'in eşi gazeteci Andrea Mitchell, eski Fed başkanının evinde vefat ettiğini duyurdu. Mitchell yaptığı açıklamada, "Her iki partiden başkanların yönetiminde onlarca yıl ABD ekonomisinin şekillenmesine yardımcı olan dev bir adamdı. Ancak hatalarını kabul etme konusunda her zaman dürüsttü." ifadelerini kullandı. Fed'den yapılan açıklamada da Greenspan'in vefatının derin bir üzüntüyle karşılandığı belirtilerek, para politikası ve iktisadi düşünceye katkılarının kurumda, ekonomi alanında ve ülke genelinde kalıcı bir iz bıraktığı ifade edildi. Açıklamada, Greenspan'in Fed'e hem güçlü ekonomik büyüme dönemlerinde hem de önemli ekonomik stres dönemlerinde liderlik ettiği anımsatılarak, onun yönetiminde Fed'in ekonomik büyümeyi destekleyen ve kamuoyunun kuruma olan güvenini güçlendiren uzun süreli bir fiyat istikrarı dönemine ulaştığı aktarıldı. Dört farklı ABD başkanı döneminde art arda 5 dönem boyunca Fed başkanlığı görevini yürüten Greenspan, banka tarihinin en uzun soluklu liderlerinden biri oldu. Finans dünyasında "sihirbaz", "rock yıldızı" ve "maestro" olarak anılan Alan Greenspan, Soğuk Savaş'ın son yıllarından dijital çağın başlangıcına uzanan dönemde izlediği politikalarla modern kapitalizmin şekillenmesine katkıda bulundu. ABD başkanlarınınkiyle yarışır bir şöhret ve nüfuza sahip olan Greenspan, arkasında 2007-2009 küresel finansal kriziyle gölgelenen, ancak finans tarihine yön veren önemli bir ekonomik miras bıraktı. Alan Greenspan, 6 Mart 1926'da New York'un Washington Heights mahallesinde ailenin tek çocuğu olarak dünyaya geldi. Greenspan'in babası kendi kendini yetiştirmiş bir borsacıydı. Anne ve babası, henüz küçük yaştayken ayrıldı. Greenspan, küçük yaşlardayken beyzbol oyuncularının vuruş ortalamalarını ezbere sayması ve karmaşık hesaplamaları zihninden yapabilmesiyle matematik alanındaki yeteneğini ortaya koydu. Gençlik yıllarında prestijli bir konservatuar olan Juilliard School'da müzik eğitimi alan Greenspan, ekonomi eğitimine yönelmeden önce orkestralarda saksafon ve klarnet çaldı. Greenspan daha sonra lisans, yüksek lisans ve doktora eğitimini ekonomi alanında New York Üniversitesinde tamamladı. Doktora derecesini almadan önce 1950'li yılların başında Columbia Üniversitesi'nde ekonomi eğitimi alan Greenspan, burada 1970-1978 yıllarında Fed Başkanlığı yapan Arthur Burns'ün öğrencisi oldu. Greenspan, 1950'li yılların başında bireysel çıkar ve serbest piyasa kapitalizmini temel alan "objektivist" felsefesiyle siyasi liberteryen ve muhafazakar düşünürleri etkileyen "Atlas Vazgeçti" (Atlas Shrugged) kitabının yazarı Ayn Rand ile tanışarak yakın bir dostluk kurdu. Rand ile tanışması, Greenspan'in serbest piyasa kapitalizmine yönelik yaklaşımını ve entelektüel dünyasını önemli ölçüde şekillendirdi. Rand, ciddi tavırları ve her zaman koyu renk takım elbise giymesi nedeniyle Greenspan'e "cenazeci" lakabını takmıştı. Greenspan, kariyerine 1948 yılında çelik, alüminyum ve bakır talebine ilişkin analizler yaptığı kar amacı gütmeyen National Industrial Conference Board'da başladı. Daha sonra New York merkezli ekonomik danışmanlık şirketi Townsend-Greenspan & Co.'nun yöneticiliğini yapan Greenspan, 1954-1974 ve 1977-1987 yıllarında şirketin başkanlığını yürüttü. Greenspan, bu süreçte büyük şirketlere yaptığı başarılı resesyon ve stok tahminleriyle analitik dehasını kanıtladı. Siyasete ilk adımını 1967'de Richard Nixon’ın seçim kampanyasında danışman olarak atan Greenspan, 1974-1977 yılları arasında Başkan Gerald Ford döneminde Ekonomik Danışmanlar Konseyi Başkanlığı görevini yürüttü. Ardından 1981-1983 döneminde Sosyal Güvenlik Reformu Ulusal Komisyonu'na başkanlık eden Greenspan, Başkan Ronald Reagan'ın Ekonomik Politika Danışma Kurulu'nda görev aldı ve Kongre Bütçe Ofisi'ne danışmanlık yaptı. Alan Greenspan, Eski ABD Başkanı Ronald Reagan tarafından Paul Volcker'ın yerine Fed başkanı olarak aday gösterildi. Greenspan, 11 Ağustos 1987'de Fed başkanlığı görevini devraldı. Görevi devraldığı Paul Volcker'ın 1980'lerin başında çift haneli enflasyonun belini kırmasının ardından, Volcker'dan yüzde 4 seviyesinde bir enflasyon oranı devralan Greenspan, kendi liderliği döneminde bu oranı planlı adımlarla 1990'ların sonunda yüzde 2 ve altına indirmeyi başardı. Greenspan'in Fed başkanlığı görevine başlamasından sadece iki ay sonra 19 Ekim 1987'de ABD borsasının yüzde 22'den fazla değer kaybettiği "Kara Pazartesi" yaşandı. Piyasaları likit tutmak için hızla ve kararlılıkla harekete geçen Greenspan, ekonomiyi resesyondan koruyarak küresel piyasalarda büyük bir güven tazeledi. Bu hamlesiyle başlayan ve kriz anlarında piyasaları destekleyen tavrı, finans literatürüne "Greenspan put" olarak geçti. Greenspan, küreselleşmenin hızlandığı ve internetin yükselişe geçtiği dönüştürücü bir süreçte, 1991'den 2001'e kadar kesintisiz on yıl süren ABD tarihinin en uzun resmi ekonomik genişleme dönemlerinden birine liderlik etti. 1990'ların ortalarında, bilgi teknolojileriyle gelen verimlilik patlamasının enflasyonu körüklemeden büyümeyi destekleyeceğini öngörerek faiz artırım baskılarına direnmesi, Greenspan'in para politikasındaki dehasını perçinledi. Greenspan, 1990'larda Asya ve Rusya'daki finansal krizleri yatıştırdıktan sonra, Time dergisinin "Dünyayı Kurtaran Komite" olarak adlandırdığı grubun önde gelen ismi sıfatıyla 1999'da derginin kapağında yer aldı. Fed'in eski başkanı, "dot-com" balonunun patlaması ve 11 Eylül 2001 terör saldırıları gibi sarsıcı olaylarda da küresel ekonomiye başarıyla yön verdi. Anlaşılması güç ve muğlak bir dille konuşmasıyla bilinen Greenspan, Kongre oturumlarında görüşlerini karmaşık, dolambaçlı cümle yapılarına büründürerek geliştirdiği "Fed dili" ile piyasaları ve siyasileri tetikte tuttu. Greenspan, şifreli ama etkili açıklamalarıyla piyasalara yön verirken, küresel finansın en tanınmış isimlerinden biri haline geldi. En iyi fikirlerini sabahları bazen iki saati bulan küvet banyoları sırasında rapor okurken ve konuşma yazarken bulduğunu söyleyen ünlü ekonomist, 1990'lardaki yükseliş sırasındaki istikrarlı eli nedeniyle hayranları tarafından "Maestro" (orkestra şefi) olarak adlandırılıyordu. The Economist dergisi de ona "rock yıldızı" yakıştırmasını yapmıştı. Merkez bankasında kapalı kapılar ardında yürütülen süreçleri şeffaflaştırarak, faiz kararlarının açıklamalarla duyurulması ve toplantı dökümlerinin beş yıl gecikmeli olarak kamuoyuyla paylaşılması gibi yapısal reformlara da öncülük etti. Greenspan, başkanlık yaptığı yıllar boyunca, ekonomiyi enflasyon ve resesyon tehlikeleri arasında yönlendirirken para politikasını kararlı bir şekilde kullanmasıyla tanındı. Greenspan, 31 Ocak 2006'da sona eren 18,5 yıllık görev süresiyle, William McChesney Martin'in ardından en uzun süre hizmet veren ikinci Fed başkanı olarak tarihe geçti. Nobel ekonomi ödüllü Milton Friedman, Greenspan'in Fed'deki başkanlık dönemini "tüm zamanların en başarılı merkez bankacılığı performansı" olarak nitelendirildi. Ancak Greenspan'in finansal kuruluşların kendi itibarlarını ve hissedar varlıklarını korumak adına riskleri rasyonel şekilde yönetebileceğine, yani piyasaların kendi kendilerini etkili bir şekilde denetleyebileceğine olan sarsılmaz inancı, emekliliğinden sadece iki yıl sonra patlak veren 2007-2009 küresel finansal kriziyle ciddi bir biçimde sorgulandı. Eleştirmenler ve araştırma komisyonları, Greenspan'i 2000'lerin başındaki konut piyasasındaki balonu görememekle, yüksek riskli ipotek kredilerine dayalı menkul kıymetlerin ticaretini engellememekle ve finans sektöründe gevşek regülasyonları savunarak koruma mekanizmalarını ortadan kaldırmakla suçladı. Greenspan, Ekim 2008'de Kongre'de katıldığı bir oturumda, krizin "hayal edebileceğinden çok daha geniş kapsamlı" çıktığını belirterek, borç veren kuruluşların kişisel çıkarlarına güvenme konusunda bir hata yaptığını söyledi. Bir röportajında Greenspan, yapmadığı şeyler için övüldüğünü ve sonrasında yine yapmadığı şeyler için suçlandığını dile getirdi. Greenspan, her şeye rağmen getirdiği titiz analitik disiplin, merkez bankasının siyasi bağımsızlığını koruma ve pekiştirme becerisi, ekonomik öngörüleri ve uzun soluklu istikrar dönemleriyle modern Amerikan kapitalizmini şekillendiren sıra dışı, güçlü bir bürokrat ve ekonomi tarihi kaynaklarında her yönüyle tartışılarak yaşayacak biri olarak tarihteki yerini aldı. Fed Yönetim Kurulu'ndan ayrıldıktan sonra Washington merkezli danışmanlık firması Greenspan Associates'i kuran Greenspan, anılarını 2007 yılında yayımlanan "The Age of Turbulence" adlı kitapta kaleme aldı. (Kaynak: AA)