Tarih ve karmaşanın iç içe geçtiği İran'ın "ilk modern caddesi" Lalezar, can çekişiyor

Başkentin kalbinde, Kaçar şahı Nasreddin Şah döneminde Fransa’daki Şanzelize Bulvarı'na (Champs-Élysées) benzetilerek inşa edilen ve ülkenin ilk modern caddesi olarak tarihe geçen Lalezar Caddesi, artık tarih ile karmaşanın iç içe geçtiği bir sahneyi andırıyor. Nasreddin Şah'ın 1873'teki ilk Avrupa seyahatinde Batı mimarisinden etkilenerek verdiği talimatla 1880 yılında inşa edilen ve İran’da ilk kez gaz lambalarının kullanıldığı cadde, doğduğu günden itibaren İran kültür çevrelerinin ve sosyetesinin buluşma noktası, bir alışveriş ve sinema caddesi olarak parladı. Lalezar, 1880'den önce İranlı seçkinlerin dinlendiği bir mesire alanıyken, zamanla modern mimari tarzda yükselen yapılar, İran'ın ilk sinema ve tiyatroları, alışveriş mekanları, restoranları, otelleri ve terzileriyle bambaşka bir kimliğe büründü. Caddenin bu hızlı dönüşümü yalnızca İran'la sınırlı kalmadı. Birçok yabancı devlet de büyükelçiliklerini Lalezar'ın çevresine taşıdı. İran'ın ilk hukuk okulu da burada açıldı. Ülkenin en eski gazetelerinden Keyhan gazetesinin merkezi de yine bu caddede bulunuyordu. Avrupa'dan getirilen lüks ürünlerin satıldığı, başkentin kültürel kalbi olan Lalezar Caddesi, 1940'larda Birleşik Krallık ve Sovyetler Birliği'nin İran'ı işgaliyle birlikte derin bir kırılma yaşadı. Edebiyatla, sanatla ve sosyete ile anılan cadde, 1941'den sonra kültürel bir erozyona sürüklendi. Bu erozyon kendini ilk olarak sinema ve tiyatroda gösterdi. Sahnelerde artık sanatsal oyunların yerini hafif komediler ve müzikaller aldı. Cadde boyunca gece kulüpleri, eğlence mekanları ve meyhaneler birer birer açıldı. Yeni mekanlarla birlikte caddenin müdavimleri de değişti. Lalezar artık sanat ve kültürle değil, eğlence ve alkol ile anılır oldu. Ülkede 1979'da gerçekleşen devrimle caddedeki eğlence mekanları, sinema ve tiyatro binalarına kilit vuruldu. Sonraki süreçte Lalezar Caddesi, avizelerin, tesisat ürünlerinin, elektrik malzemelerinin satıldığı bir ticaret merkezine dönüştü ve geçmişten kalan tarihi mekanlar restore edilmedi. Bugün motosiklet yoğunluğundan neredeyse yürümenin bile imkansız hale geldiği Lalezar'da, bir zamanların ihtişamlı evleri, tiyatro ve sinema binaları eskimiş, dışarıdan bakıldığında sinema mı tiyatro mu olduğu dahi anlaşılamayan birer harabeye dönüşmüş durumda. Artık neredeyse yıkılacak hale gelen tarihi binalar geçmişin ihtişamını fısıldasa da caddenin bugünkü karmaşası ve yoğunluğu bu ihtişamı büyük ölçüde gölgede bırakıyor. Bir zamanlar İranlı seçkinlere ev sahipliği yapan cadde bugün motosiklet gürültüsü, estetikten yoksun dükkanlar ve yoğun nüfus arasında can çekişiyor. (Kaynak: AA)