TCMB'den Net Hata ve Noksan'da kritik revizyon

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) Ödemeler Dengesi İstatistikleri'nde yaptığı Finans Hesabı revizyonları, son yıllarda dikkat çeken negatif Net Hata ve Noksan (NHN) rakamlarının önemli bölümünün kaynağını ortaya koydu.TCMB'nin Haziran 2026 Ödemeler Dengesi İstatistikleri kapsamında yaptığı üç revizyonla, Ocak 2014-Mayıs 2026 döneminde 34,3 milyar dolara ulaşan birikimli NHN, 14,5 milyar dolara geriledi.Bugün Merkezin Güncesi köşesinde "Finans Hesabı Revizyonları Finans Hesabı Revizyonları ve Net Hata ve Noksan’a Etkileri" yazısı yeni revizyonları gözler önüne serdi.Özellikle 2023-2026 döneminde revizyon öncesinde 57,8 milyar dolar olan negatif NHN, revizyonların ardından 23,5 milyar dolara indi. Böylece son dönemdeki negatif birikimin yarıdan fazlasının kaynağı tespit edilerek ilgili Finans Hesabı kalemlerine aktarıldı.Revizyonların, 2021-2022 dönemindeki yüksek pozitif NHN'yi aşağı, 2023-2025 dönemindeki negatif NHN'yi ise yukarı çektiği görüldü.İlk revizyon, yurt içi yerleşiklerin yurt dışındaki mevduatlarının hesaplanmasına yönelik yapıldı. Daha önce ağırlıklı olarak Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) verileri kullanılırken, gerçek kişilerin yurt dışı mevduat hareketlerinin daha doğru ölçülmesi amacıyla SWIFT verilerinden de yararlanılmaya başlandı.Bu değişikliğin Ocak 2023-Mayıs 2026 döneminde NHN üzerindeki birikimli etkisi 13,3 milyar dolar olarak hesaplandı. Söz konusu tutarın yeni bir kaynak çıkışını değil, daha önce NHN'ye yansıyan işlemlerin doğru kalemde gösterilmesini ifade ettiği belirtildi.İkinci revizyon, swap, forward ve opsiyon gibi finansal türev işlemlerinden doğan kâr ve zararların hesaplanmasına ilişkin oldu.Merkezi Kayıt Kuruluşu ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu verilerine dayalı sözleşme bazlı yeni hesaplama altyapısıyla, işlemlerin ekonomik niteliğine uygun şekilde Finans Hesabı'ndaki Finansal Türevler kalemine kaydedilmesi sağlandı.Bu revizyonun Ocak 2014-Mayıs 2026 döneminde NHN üzerindeki birikimli etkisi 6,5 milyar dolarlık net zarar olarak hesaplandı.Üçüncü revizyon ise bankacılık sistemine giren ve çıkan döviz banknotlarının kaynağının ayrıştırılmasına yönelik gerçekleştirildi.Yerleşiklerin finansal sistem dışında tuttukları dövizleri bankalara yatırması veya bankalardan çekmesi, bankaların döviz varlıklarını değiştirse de yurt dışı yerleşiklerle gerçekleşen bir işlem anlamına gelmiyor. Bu nedenle yurt içi kaynaklı efektif hareketlerinin dış işlemlerden ayrıştırılması sağlandı.Bu düzenleme, belirli dönemlerde NHN'de yaşanan aşırı dalgalanmaların bir bölümünün yurt dışı ekonomik işlemlerden bağımsız efektif hareketlerinden kaynaklandığını ortaya koydu.Yapılan revizyonlar cari işlemler hesabını değiştirmedi. Daha önce NHN'ye yansıyan bazı tutarlar, ekonomik niteliklerine uygun Finans Hesabı kalemlerine aktarıldı.Böylece cari açık aynı kalırken NHN'nin mutlak büyüklüğünün azalması, söz konusu farkların önemli bölümünün Finans Hesabı'ndaki kapsam, sınıflandırma, değerleme ve kayıt zamanı farklılıklarından kaynaklandığını gösterdi.TCMB değerlendirmesine göre bu değişiklik yeni bir kaynak girişini veya çıkışını ifade etmiyor. Gerçekleşmiş işlemlerin doğru kalemler altında kaydedilmesini sağlıyor.Bu sonuçlar, NHN'nin tamamının cari işlemler açığına eklenerek değerlendirilmesinin yanıltıcı olabileceğine işaret ediyor. Yeni veri kaynaklarının kullanılmasıyla cari açık ve dış finansman ihtiyacının daha sağlıklı değerlendirilmesinin önü açılıyor. (Kaynak: ENSONHABER)