Yayılış alanı daralan Muş lalesi bilim insanlarının takibinde

Şehirleşme, tarıma açılan yeni araziler ve çayır-meraların kontrolsüz otlatılması nedeniyle endemik Muş lalesinin doğal yayılış alanları her geçen yıl daralıyor. Muş Alparslan Üniversitesi bünyesinde faaliyet gösteren Muş Lalesi Uygulama ve Araştırma Merkezi de lalelerin korunması, çoğaltılması ve görsel özelliklerinin geliştirilmesi amacıyla çalışma yürütüyor. Bu kapsamda merkezde görevli akademisyenlerce yapılan bilimsel çalışma sonucu yılda bir soğan veren Muş lalelerinde 3-4 soğan veren yeni genotipler geliştiriliyor. Yavru soğan sayısı ve soğan ağırlığının artması konusunda başarılı sonuçlar elde eden akademisyenler, şimdi de lalelerin alımlı ve güzel görüntüsü ile çiçekte kalma gün sayısının artırılmasına yönelik çalışmalara ağırlık veriyor. Kırmızı tonlarıyla Muş Ovası'nı adeta doğal bir stüdyoya dönüştüren laleler, bugünlerde oluşturduğu eşsiz manzarayla fotoğraf tutkunları, doğaseverler ve belgesel ekiplerinin ilgisini çekiyor. Muş Lalesi Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Dr. Öğretim Üyesi Ahmet Yenikalaycı, AA muhabirine, Muş lalesinin endemik bir doğal soğanlı çiçek olduğunu söyledi. Bu bitkilerden kültür alma, yetiştirme tekniği ve bunun yanında ıslahına yönelik 8 yıldır çalışma yürüttüklerini anlatan Yenikalaycı, şunları kaydetti: "Bu aşamada önemli başarılar kaydettik. Muş lalesinde tescil aşamasına gelmiş iki farklı çeşit adayımız var. Tohumluk Tescil Sertifikasyon Merkezi Müdürlüğümüze de müracaatımızı yaptık. 2 yıldır tescil denemelerini yürütüyoruz. 1-2 yıla kadar yeni çeşitler geliştirmiş olacağımızı umuyorum. Muş lalesinin diğer kültürü yapılan lale türlerinden farklı olarak en önemli özelliği, bir soğanın bir sonraki yıl yalnızca bir soğan vermesidir. Bu durum, kültüre alınmasını zorlaştırıyor. Bu yönde yaptığımız ıslah çalışmalarıyla Muş lalesinde 3-4 yavru soğan veren genotipler geliştirdik. Islah çalışmalarında genelde soğan ağırlığı, yavru soğan sayısı ve çiçek görünümü yönünde çalışmalarımızı sürdürüyoruz." Lalede tohumla üretimin genel olarak çok zor olduğunu kaydeden Yenikalaycı, "Tohumla üretimin 4-6 yıl gibi bir uzun zaman alması nedeniyle lale türlerinde üretim genelde soğanlarla yapılmaktadır. Muş lalesinde olumsuz bir durum olan, diğer kültür lalelerinden farklı olarak her soğandan yalnızca bir yavru soğan alınabilmesi durumuyla karşılaşıyoruz. Doğadaki türlerde genellikle bir soğandan yüzde 95 oranında yine tek soğan elde ediliyor. Biz bu çalışmalarımız ile bunun kültüre alınmasını kolaylaştırma açısından 3-4 yavru soğan veren tipleri seleksiyon ıslahıyla geliştirdik ve bu yönde olumlu sonuçlar elde ettik." diye konuştu. Son yıllarda Muş lalesinin yayılış alanlarının giderek azaldığının altını çizen Yenikalaycı, "Şehirleşme, tarıma açılan yeni araziler ile çayır ve meraların kontrolsüz otlatılması nedeniyle lalenin popülasyonu her yıl düşüyor. Bu nedenle koruma altına alınması gereken lale için kültüre alma ve ıslah çalışmalarına önem veriyoruz. Islah çalışmalarında yavru soğan sayısı ve soğan ağırlığı, bunun yanında çiçeğin alımlı ve güzel görüntüsü ile çiçekte kalma gün sayısı üzerinde duruyoruz. Ektiğimiz lalelerimiz alımlı, büyük ve güzel görünüyor." dedi. Yenikalaycı, yurt içinden ve yurt dışından turistlerin gelerek Muş lalelerini görüntülemeye çalıştığını, bunun da kentin tanıtımına katkı sunduğunu ifade etti. Şırnak'ta doktor olarak görev yapan ve lalelerin açtığı arazilere gelerek oluşan görsel şöleni görüntülemeye çalışan Elif Demir ise bölgenin doğasını çok beğendiğini belirtti. Boş zamanlarında bölgeyi gezip güzelliklerini fotoğrafladığını anlatan Demir, şöyle konuştu: "Bunları sosyal medyadan paylaşıyorum. Bölgeyi çok beğeniyorum. Bu nedenle bu işi şevkle yapıyorum. Çekimlere çok emek veriyorum ve yoruluyorum. Bölgenin doğal güzelliği bu yorgunluğun önüne geçiyor. Muş laleleri açmış ve inanılmaz güzel bir ortam var. Arkadaşım burada lalelerin açtığını söyleyince çok uzun yollardan buraya geldim. Ortam çok güzel. Burayı fotoğraflıyoruz, yaşıyoruz ve hissediyoruz. Bölgenin daha iyi tanıtılması için özellikle sosyal medya hesaplarımda bu güzellikleri anlatmaya çalışıyorum." Bitlisli fotoğraf sanatçısı İskender Selçuk de arkadaşlarıyla lale fotoğrafı çekmeye geldiklerini belirterek, "Önceki yıllarda da lalelerin fotoğraflarını çekmiştim. Lalelerin çıkmasıyla tarlalar kırmızıya bürünmüş. Çok güzeldi." dedi. (Kaynak: AA)