Somali'nin geleceği denizlerde yazılıyor: Türkiye ile açılan yeni hat ve Hint Okyanusu'nun yükselen ticaret koridoru

Somali Fahri Konsolosu Avukat Onur Çelik, Türkiye ve Somali arasında başlayan ilk doğrudan kargo seferinin, Somali'nin ekonomik geleceğine etkilerini, AA Analiz için kaleme aldı. *** Mogadişu Limanı’na ulaşan ilk doğrudan Türkiye-Somali kargo seferi, Somali’nin dünya ekonomisine yeniden entegrasyonunun, denizcilik kimliğini yeniden keşfetmesinin ve Afrika Boynuzu’nun gelecekteki ekonomik jeopolitiğinin önemli işaretlerinden biridir. Uzun yıllar boyunca Somali hakkında yapılan tartışmalar güvenlik, terörizm, devlet inşası ve insani krizler etrafında şekillendi. Oysa Somali’nin tarihine bakıldığında ülkenin asıl gücünün kara sınırlarının ötesinde denizlerinde olduğu görülür. Afrika’nın en uzun kıyı şeridine sahip ülkesi olan Somali, yüzyıllar boyunca Hint Okyanusu ticaret ağlarının merkezinde yer aldı. Mogadişu, Berbera, Marka ve Kismayo gibi liman kentleri sadece yerel ticaret merkezleri değildi. Bu şehirler, Arap Yarımadası, Hindistan, Doğu Afrika ve Akdeniz arasında faaliyet gösteren tüccarların önemli uğrak noktalarıydı. Türkiye ile açılan doğrudan deniz hattı bu açıdan hem sembolik hem stratejik bir anlam taşıyor. Ticaretin önündeki en önemli engellerden biri olan zaman ve maliyet sorununu azaltıyor. Daha önce Türkiye’den Somali’ye ulaşan yüklerin önemli bir bölümü üçüncü ülkelerde aktarma yapmak zorunda kalıyordu. Bu durum teslimat sürelerini uzatıyor ve maliyetleri artırıyordu. Doğrudan hat sayesinde lojistik zinciri kısalıyor. Ticaret daha öngörülebilir ve sürdürülebilir hale geliyor. Küresel ekonomide zaman giderek daha değerli bir kaynak haline geliyor. Bir ürünün pazara birkaç hafta daha erken ulaşması, özellikle gıda, inşaat malzemeleri ve tüketim ürünleri gibi sektörlerde ciddi rekabet avantajı yaratabiliyor. Bu nedenle yeni hattın önemi yalnızca taşınan konteyner sayısıyla ölçülmemelidir. Asıl önemli olan, Somali ekonomisinin küresel tedarik zincirlerine daha etkin şekilde bağlanma kapasitesidir. Somali açısından mesele yalnızca ithalat değildir. Uzun vadede temel hedef, ülkenin ihracat kapasitesini artırmak ve limanlarını bölgesel ticaret merkezlerine dönüştürmektir. Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Bölgesi’nin (AfCFTA) gelişimiyle birlikte Doğu Afrika’da yeni ekonomik koridorlar ortaya çıkmaktadır. Bu süreçte Somali limanları, Kızıldeniz, Hint Okyanusu ve Doğu Afrika hinterlandı arasında önemli geçiş noktalarına dönüşebilir. Burada Türkiye ve Somali’nin stratejik konumları özel bir önem taşımaktadır. Somali, Babülmendeb Boğazı ile Hint Okyanusu arasında uzanan konumuyla Afrika Boynuzu’nun deniz kapılarından birini oluşturmaktadır. Türkiye ise Avrupa, Asya ve Orta Doğu’nun kesişim noktasında yer alan küresel bir üretim ve lojistik merkezidir. Bu nedenle açılan doğrudan deniz hattının değeri küresel bağlantısallık açısından önemlidir. Bu hat, Somali’yi Türkiye üzerinden Avrupa pazarlarına, Akdeniz ve Karadeniz limanlarına, Balkanlar’a, Kafkasya’ya ve Orta Asya’ya uzanan geniş ticaret ağlarına bağlama potansiyeli ile öne çıkmaktadır. Böylece Mogadişu ile Türkiye limanları arasında kurulan bağlantı, ikili ekonomik ilişkileri güçlendiren bir girişimin ötesine geçmektedir. Bu hat, Somali’nin küresel tedarik zincirlerine daha güçlü şekilde entegre olmasını sağlayacak yeni bir ekonomik koridorun temelini oluşturmaktadır. Bu süreçte Somali’nin en büyük avantajlarından biri demografik yapısıdır. Somali’nin nüfusunun büyük bölümü gençlerden oluşmaktadır. Bu durum ülkeye Afrika’nın en dinamik iş gücü potansiyellerinden birini kazandırmaktadır. Genç nüfusun girişimcilik, ticaret ve teknoloji alanlarına olan ilgisi, doğru yatırımlar ve altyapı projeleriyle desteklendiğinde önemli bir ekonomik dönüşüm yaratabilir. Açılan yeni hattın en önemli sonuçlarından biri istihdam alanında ortaya çıkacaktır. Somali uzun yıllardır özellikle genç işsizliğinin yarattığı ekonomik ve sosyal sorunlarla mücadele etmektedir. Liman faaliyetlerinin genişlemesi, lojistik sektörünün büyümesi, depolama, taşımacılık, gümrük hizmetleri ve yan sanayilerin gelişmesi doğrudan ve dolaylı olarak binlerce yeni iş imkanı oluşturma potansiyeline sahiptir. Özellikle genç nüfusun üretim, ticaret ve lojistik alanlarında istihdam edilmesi, ekonomik kalkınmanın toplumsal tabana yayılmasını sağlayacaktır. Ekonomik fırsatların artması barış ve istikrarın güçlenmesine de katkı sunacaktır. Dünyanın farklı bölgelerindeki tecrübeler göstermektedir ki gençlerin iş bulabildiği, gelir elde edebildiği ve geleceğe dair umut taşıdığı toplumlarda şiddet, radikalleşme ve çatışma eğilimleri zayıflamaktadır. Somali’de ticaret hacminin büyümesi ve liman ekonomisinin gelişmesi ekonomik refah üretmekle birlikte toplumsal dayanışmayı güçlendiren, istikrarı destekleyen ve barışın ekonomik temellerini oluşturan bir dönüşüm sürecine de katkı sağlayacaktır. Bu nedenle Mogadişu’ya ulaşan ilk olma özelliği taşıyan Akkon Denizciliğin doğrudan kargo gemisi yeni bir ticaret koridorunun başlangıcını temsil ediyor. Bu durum ek olarak gençler için yeni umutların, yeni iş fırsatlarının ve daha istikrarlı bir Somali vizyonunun habercisi olma niteliği taşıyor. Ekonomik kalkınma ile toplumsal barış arasındaki bağ düşünüldüğünde, deniz ticaretine yapılan her yatırım Somali’nin uzun vadeli istikrarına ve dolaylı olarak güvenliğe yapılmış bir yatırımdır. Aslında Somalililerin ticarete yatkınlığı yeni bir olgu değildir. Somali toplumu tarihsel olarak tüccar bir toplumdur. Yüzyıllar boyunca Hint Okyanusu ticaret ağlarında faaliyet gösteren Somali tüccarları, Afrika kıyılarından Arap Yarımadası’na, Hindistan’dan Güneydoğu Asya’ya kadar uzanan geniş bir ekonomik coğrafyada etkili olmuşlardır. Günümüzde dünyanın farklı bölgelerine yayılmış Somali diasporası da bu ticari kültürün devamı niteliğindedir. Bu nedenle Somali’nin gerçek ekonomik potansiyeli girişimcilik kapasitesinde, özel sektör dinamizminde ve deniz ticaretindeki tarihsel tecrübesinde yatmaktadır. Türkiye-Somali ilişkilerinin son on beş yılda gösterdiği gelişim de bu perspektiften değerlendirilmelidir. Başlangıçta insani yardım ve kalkınma desteği ekseninde şekillenen ilişkiler zamanla altyapı yatırımları, eğitim, sağlık, güvenlik ve savunma alanlarına yayıldı. Ülkede sağlanan istikrar bugün Mogadişu sokaklarında insanların güvenle yürümesine ve ticaretin yeniden canlanmasına katkı sağladı. Aynı istikrar ortamı, Türkiye’nin Somali açıklarında yürüttüğü enerji arama faaliyetleri için de elverişli bir zemin oluşturdu. Mogadişu açıklarındaki petrol kaynaklarının keşfedilmesine yönelik çalışmaları hızlandırdı. Bu tablo, iki ülke arasındaki ilişkinin, insani ve güvenlik boyutlarının ötesine geçtiğini göstermektedir. Ortaya çıkan yapı, ekonomik ve stratejik ortaklık niteliği taşımaktadır. Zira kalıcı ortaklıklar çoğu zaman siyasi deklarasyonlardan ziyade karşılıklı ekonomik ilişkilerden doğar. Limanlar, konteynerler, ticaret koridorları ve yatırım ağları, diplomatik açıklamalardan daha güçlü ve daha uzun ömürlü bağlar kurabilir. Mogadişu’ya ulaşan ilk doğrudan kargo gemisi, hem bir ticaret seferi hem de Somali’nin yeniden denize dönüşünün, tarihsel kimliğiyle yeniden buluşmasının ve küresel ekonomide hak ettiği yeri aramasının sembolüdür. Somali’nin geleceği büyük ölçüde limanlarında, ticaret yollarında ve denizcilik kapasitesinde şekillenecektir. Eğer ülke güvenlik ve siyasi istikrar alanında ilerleme kaydetmeye devam eder, liman altyapılarını modernize eder ve genç nüfusunu üretken ekonomik faaliyetlere yönlendirebilirse, Afrika Boynuzu’nun en önemli ticaret merkezlerinden biri haline gelmesi şaşırtıcı olmayacaktır. Bu açıdan bakıldığında, Mogadişu Limanı’na yanaşan bir gemi yük taşımakla beraber Somali’nin ekonomik geleceğine dair güçlü bir vizyonu da beraberinde getirmektedir. [Avukat Onur Çelik, Somali Fahri Konsolosudur.] * Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir. Anadolu Ajansı web sitesinde, AA Haber Akış Sistemi (HAS) üzerinden abonelere sunulan haberler, özetlenerek yayımlanmaktadır.Abonelik için lütfen iletişime geçiniz. (Kaynak: AA)