Türk edebiyatı tarihçiliğinin ilmi kurucusu: Mehmet Fuad Köprülü

İstanbul'da 4 Aralık 1890'da İsmail Faiz Bey ile Hatice Hanım'ın çocuğu olarak dünyaya gelen Köprülü, Sadrazam Köprülü Mehmet Paşa'nın soyundan gelen ailesinin yanında büyüdü. Yerebatan semtindeki Ayasofya Merkez Rüşdiyesi'nin ardından Mercan İdadisine giren Köprülü, eğitim hayatı boyunca Arapça, Farsça ve Fransızca dersleri aldı. Erken yaşta şiir yazmaya başlayan edebiyatçının basılan ilk şiiri, Sultan 2. Abdülhamid Han için 1905 yılında kaleme aldığı methiye oldu. Köprülü, Ankara Hukuk Fakültesine 1907'de başladı ancak üçüncü sınıftayken okulu bıraktı. Başka bir okula devam etmeyen ve üniversite diploması olmayan Köprülü, babasının kütüphanesinde, Osmanlı vakanüvislerin eserleri ve Evliya Çelebi'nin "Seyahatname" eseriyle tanıştı. Fransız yazarlara ait eserlere ilgi duyan usta edebiyatçı, çocukluğundan itibaren edebiyat, tarih, sosyoloji ve eleştiri alanında eserler okudu. Edebiyata meraklı arkadaşlarıyla hukuk okuduğu yıllarda kurduğu dostluklar, Fecri-i Ati topluluğuna zemin hazırladı. Topluluğa 1909'da katılan Köprülü'nün şiir ve makaleleri, Mehasin ve Servet-i Fünun dergileri ile Tanin gazetesinde yayımlandı. "Hayat-ı Fikriye" adlı eserini de aynı dönemde hazırlayan Köprülü, ileride uygulayacağı pozitivizmin temelini eserinde ortaya koydu. Tanin gazetesinde çıkardığı şiirleriyle yetinmeyen usta kalem, edebiyat, sanat, sosyoloji ve eleştiri alanında makaleler kaleme aldı. Ziya Gökalp'in idaresindeki Yeni Mecmua dergisinde 1917'de araştırmaları yayımlanan Köprülü, Fransızcadan da tercümeler yaptı. Batıcılık akımı içerisinde yer alan Türk aydınlarını etkileyen Gustave le Bon'un "Psychologie des Foules" eserini "Ruhul-Cemaat" adıyla çeviren Köprülü, "La Psychologie Politique et la Defense Sociale" eserini de "Ruh-ı Siyaset ve Müdafaa-ı İctimaiyye" başlığıyla Türkçeye tercüme etti. Mehmet Fuad Köprülü, Serveti Fünun mecmuasının edebi muharrirliğinin yanı sıra Hak gazetesinin yazı işleri müdürlüğünü yaptı. İstanbul, Galatasaray, Mercan ve Kabataş liselerinde vekil öğretmenlik yapan Köprülü, Halit Ziya Uşaklıgil'in 20 Aralık 1913'te İstanbul Darülfünundaki Türk edebiyatı profesörlüğünden istifa etmesinin ardından, 23 yaşında bu görevi üstlendi. Darülfünunda Türk edebiyatı müderrisliğinde 1941'e kadar göreve devam eden Köprülü'nün genç yaşında diploması bulunmadan profesör olması, etrafındaki ilim ve fikir çevrelerinde de birçok çalkantılara sebebiyet verdi. Köprülü, 1924'te Maarif Vekaleti (Milli Eğitim Bakanlığı) Müsteşarlığında görev yaptı. 1936'da Dil, Tarih ve Coğrafya Fakültesi profesörlüğüne, 1937'de Siyasal Bilgiler Okulu Türkiye Siyasi ve İdari Tarihi profesörlüğüne tayin edildi. Köprülü, Türk Derneği, Asar-ı İslamiye ve Milliye Tedkik Encümeni, Türk Ocakları, Türk Yurdu ve Milli Tetebbular Mecmuası, Türk Bilgi Derneği ve Türkiyat Enstitüsünün kuruluşunda yer aldı. Türk halk edebiyatı alanında yaptığı çalışmalarla tanınan Köprülü, 42 yılda 210 eser ve araştırma ile 1000'in üzerinde makale yayımladı. Köprülü, 1914'te kurulan Türk Bilgi Derneğinde ve 1915'te Ali Emiri Efendi başkanlığında kurulan Asar-ı İslamiye ve Milliye Tedkik Encümeninde genel sekreterlik görevi yaptı. Tek nüsha halinde 1921'de yayımlanan "Türk Edebiyatı Tarihi" eseriyle ilmi ve metotlu olarak edebiyatın tarihini ortaya koymaya çalışan Köprülü'nün bu eseri, Osmanlı edebiyatı sınırlarıyla kalmayıp, Türk tarihi ve kültürüyle ilgilenenlerin başvurduğu kaynaklardan biri oldu. Birçok uluslararası kongreye katılan ve Osmanlı'nın kuruluşu üzerine konferanslar veren Köprülü'ye, 1927'de Heidelberg Üniversitesi, 1937'de ise Atina Üniversitesinden fahri doktora ünvanı verildi. Sorbonne Üniversitesinin doktora payesi verdiği Köprülü, 1939'da Macar İlimler Akademisine üye oldu, 1947'de Amerika Şark Cemiyetinin şeref üyeliğine seçildi. Harvard Üniversitesi tarafından konferans vermek üzere ABD'ye davet edilen Köprülü, Columbia ve Harvard Üniversitesinin Yakın ve Orta Diller Enstitüsünde 1958-1959'da konferanslar verdi. Aynı tarihlerde Amerikan Tarih Cemiyetinin şeref üyeliğine de seçilen Köprülü, 1933'te "Ordinaryüs Profesör" ünvanına değer görüldü. Kars milletvekiliyken Cumhuriyet Halk Partisinden ayrılarak 3 arkadaşı ile Demokrat Partiyi kuran Köprülü, 22 Mayıs 1950'den 14 Mayıs 1954'e kadar İstanbul milletvekilliği ve dışişleri bakanlığı yaptı. Seçimin yenilenmesi ile 17 Mayıs 1954'te ikinci defa dışişleri bakanı olan Köprülü, 15 Nisan 1955'te bakanlıktan çekildi. Devlet başkanlığı vekilliği ile başbakan yardımcılığı görevlerinde de bulunan Fuad Köprülü, eski harflerle basılan eser ve yazılarından bazılarının yeni baskılarını hazırlamakla meşgulken, 15 Ekim 1965'te Ankara'da trafik kazası geçirdi. İstanbul Baltalimanı Hastanesinde 28 Haziran 1966'da vefat eden Köprülü, 1 Temmuz'da İstanbul Üniversitesi merkez binasında düzenlenen törenin ardından Köprülüler Türbesi'nde toprağa verildi. Köprülü'nün kaleme aldığı eserler arasında ayrıca "Türk Edebiyatında Usul", "Yeni Osmanlı Tarihi Edebiyatı", "Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar", "Hayatı Fikriye", "Bugünkü Edebiyat", "Türk Edebiyat Tarihi", "Milli Edebiyat Cereyanının İlk Mübeşşirleri ve Divan-ı Türki", "İslam Medeniyeti Tarihi", "Anadolu Selçukluları Tarihinin Yerli Kaynakları", "Türk Saz Şairleri Antolojisi" ve "Edebiyat Araştırmaları" yer alıyor. (Kaynak: AA)