Finlandiya'nın güneybatısındaki Eurajoki bölgesinde, 1,9 milyar yıllık istikrarlı temel kayanın içine inşa edilen ve Fince "mağara" anlamına gelen Onkalo, nükleer santrallerin kurulmaya başlandığı 1950'li yıllardan bu yana dünyanın en büyük çevre sorunlarından biri olan nükleer atıkların kalıcı olarak saklanması konusunda ilk yer altı çözümü olmaya hazırlanıyor. İsveç ve Fransa gibi komşu ülkelerde de benzer tesislerin inşası sürerken, Finlandiya'nın bu teknolojiyi ilk devreye alan ülke olması bekleniyor.
Finlandiya Radyasyon ve Nükleer Güvenlik Otoritesi (STUK), haziran ayında yapacağı son değerlendirmeyle tesise onay vermeye hazırlanıyor. Onayın ardından işletme lisansı alınacak.
Nükleer operatör Teollisuuden Voima Oyj (TVO) Üst Yöneticisi (CEO) Philippe Bordarier, tesisteki operasyonların bu yılın sonunda ya da en geç gelecek yılın başında başlamasını umduklarını açıkladı. İlk olarak yakındaki Olkiluoto Nükleer Santrali'nin geçici depolama sahasındaki su havuzlarında soğutulan atıklar buraya taşınacak.
6 bin 500 ton uranyum kapasitesine sahip olan Onkalo, Finlandiya'daki beş nükleer reaktörden çıkan kullanılmış yakıtı kalıcı olarak barındıracak. Nükleer atık yönetim şirketi Posiva tarafından 2004 yılında inşasına başlanan projenin maliyetinin 1 milyar avroya (yaklaşık 1,16 milyar dolar) ulaştığı belirtiliyor.
Kullanılmış nükleer yakıtların Onkalo'nun devasa tünel ağına 100 yıl boyunca yerleştirilmeye devam etmesi planlanıyor. Yeni nükleer reaktörlerin inşa edilmesi durumunda bu sürenin uzatılabileceği ifade ediliyor. Depolama süreci tamamlandığında ise tesis, en az 100 bin yıl boyunca güvenli saklama sağlamak üzere tamamen mühürlenecek.
Posiva bünyesinde görev yapan kimyager Lauri Parviainen, atıkların on binlerce yıl boyunca yüksek düzeyde radyoaktif kalacağını, ancak 100 bin yılın ardından yakıtın yapımında kullanılan uranyum cevheriyle aynı radyasyon seviyesine gerileyeceğini belirtti.
Yer üstünde korozyona son derece dayanıklı bakır kapsüllere yerleştirilecek olan kullanılmış yakıtlar, tünellerde açılan deliklere indirilecek. Kapsüllerin yerleştirildiği bu alanlar daha sonra sızdırmazlığı sağlamak amacıyla bentonit kiliyle doldurulacak. Her biri 300 metre uzunluğundaki bertaraf tünelleri dolduğunda ise çelik takviyeli beton tıpalarla kalıcı olarak kapatılacak.
Finlandiya nükleer düzenleme kurumu STUK uzmanı Jarkko Kyllönen, Onkalo projesi için geleceğe yönelik 1 milyon yıllık risk senaryolarını değerlendirdiklerini açıkladı.
Atıkların tehlike potansiyeli göz önüne alındığında, ilk 10 bin yıl boyunca kapsüllerin sağlam kalmasının kritik önem taşıdığını belirten Kyllönen, en büyük uzun vadeli risklerin bakır kapsüllerin korozyona uğraması veya gelecekteki buzul çağlarında yaşanabilecek depremlerin kapsüllere zarar vererek sızıntıya yol açması olduğunu ifade etti. Ancak bugüne kadar yapılan risk değerlendirmelerinin olumlu sonuçlandığı aktarıldı.
Fransa'da benzer yer altı nükleer mezarlığı planları güçlü protestolarla karşılaşırken, Onkalo projesi Finlandiya'da geniş bir halk desteğine sahip bulunuyor.