Kırıkkale Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Merve Suna Özel Özcan, CIA Direktörü John Ratcliffe'in Moskova ziyaretinin perde arkasını, AA Analiz için kaleme aldı.
***
Rusya-Ukrayna Savaşı beşinci yılına girerken savaşın en kritik eşiklerinden birinin daha aşıldığı bir dönemden geçiliyor. Bu durumu ister NATO-Rusya arasındaki giderek daralan stratejik mesafe, ister nükleer silah kullanımına ilişkin söylemlerin yeniden uluslararası güvenlik gündeminin merkezine yerleşmesi üzerinden okunsun, gelinen nokta savaşın yalnızca Ukrayna topraklarında sürdürülen bölgesel bir çatışma olmaktan giderek uzaklaştığını gösteriyor.
Tam da böyle bir dönemde ABD Merkezi Haberalma Teşkilatı (CIA) Direktörü John Ratcliffe'in Moskova’ya gitmesi son derece önemli bir adım oldu. Ratcliffe, Moskova’ya bir "normalleşme" temsilcisi olarak değil, Washington’ın Kremlin’e doğrudan stratejik mesajını taşıyan bir aktör olarak gitti. Yaklaşık beş yıldır devam eden savaş boyunca Moskova'ya bu düzeyde gerçekleştirilmiş benzer bir ziyaret yoktu. Bu bağlamda, ziyaretin zamanlaması da düşündürücüdür. Geçtiğimiz yıl gerçekleştirilen Alaska Zirvesi’nden bu yana ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında kişisel ilişkilerin güçlü olduğuna dair her iki taraftan da çok sayıda açıklama yapılmıştır. Buna rağmen lider
Hemen 2021'e dönelim. Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı askeri harekatından birkaç ay önce, dönemin CIA Direktörü William Burns 2021’de Moskova’ya gitmişti. Amerikan istihbaratı, Rusya’nın Ukrayna sınırındaki askeri yığınağını yakından takip ederken Kremlin’in geniş kapsamlı bir operasyon hazırlığında olduğu varsayımıyla Burns’ün Moskova ziyaretinin temel amacının da Washington’ın Rus tarafına "planlarınızı biliyoruz" mesajını vermesi olduğu önemliydi. Ancak Biden yönetiminin attığı bu adımın ne ölçüde sonuç ürettiğini bugün çok daha net biçimde değerlendirebiliriz. Şubat 2022’de Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı askeri harekatı başladı yani 2021'de gerçekleştirilen CIA ziyaret
Yaklaşık beş yıl sonra benzer bir tabloyla karşı karşıyayız. Ratcliffe’in Moskova’da Federal Güvenlik Servisi (FSB) Başkanı Aleksandr Bortnikov ve Rusya Dış İstihbarat Servisi (SVR) Başkanı Sergey Narışkin ile görüşmesi önemli bir adım oldu. Nitekim Burns Moskova’ya savaş başlamasın diye gitmişti; Ratcliffe ise savaşın sınırları ortadan kalkmasın diye gitti.
Ratcliffe’in Moskova ziyareti, savaşın yalnızca cephe hattındaki askeri gelişmeler açısından değil, çatışmaya dahil olan aktörlerin çeşitlenmesi ve stratejik sınırların yeniden tanımlanması bakımından da yeni bir aşamaya ulaştığı bir dönemde gerçekleşmiştir. Ukrayna’nın sahadaki askeri üstünlüğünü pekiştirme arayışını yoğunlaştırdığı; Rusya’nın enerji altyapısı, rafinerileri ve lojistik merkezlerinin giderek daha fazla hedef alındığı bu konjonktürde, çatışmanın coğrafi ve işlevsel kapsamı genişlemiştir. Bu genişlemenin en dikkat çekici örneklerinden biri, İngiltere’nin teknoloji transferi yoluyla Ukrayna’nın kendi topraklarında uzun menzilli mühimmat ve füze üretme kapasitesini geliştirmesin
İngiltere'nin bu adımı yalnızca Ukrayna’nın askeri kapasitesini artıran teknik bir destek olarak değil, savaşın aktörel sınırlarını genişleten stratejik bir kırılma olarak okunmalı. İngiltere ve Rusya, 19. yüzyıldaki "Büyük Oyun"dan Soğuk Savaş’a ve günümüz Avrupa güvenlik denklemine kadar tarihsel olarak büyük güç mücadelesinin eski aktörleridir. Ancak 2006’da Aleksandr Litvinenko’nun Londra’da suikastının ardından İngiltere-Rusya ilişkilerinde güvenlik, istihbarat ve karşılıklı tehdit algısı değişti. Dolayısıyla Londra’nın bugün Ukrayna topraklarında yeni bir uzun menzilli vurucu kapasitenin oluşmasına katkı sağlayan aktör konumuna gelmesi Moskova açısından sıradan bir gelişme değil. İngil