Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Merve Seren, ABD/İsrail-İran Savaşı'ndan çıkarılması gereken dersleri AA Analiz için kaleme aldı.
***
Tarihsel seyrinde incelendiğinde her bir savaş ve çatışma durumundan çıkarılabilecek "ortak dersler" vardır. Buna mukabil, zaman, mekan, amaç, araç, yöntem ve konjonktürel dinamikler itibarıyla her bir savaş/çatışma hali nevi şahsına münhasır bir patern analizi gerektirir. 28 Şubat'ta başlayıp halihazırda süregiden ABD/İsrail-İran Savaşı da "genelleştirme" tuzağına düşmeden, tarihten alınan dersler ışığında ama yeni parametreler çerçevesinde analiz edilmelidir.
ABD'nin, İran'ın 2000'li yılların başında şekillenip 2016'dan itibaren tam anlamıyla uygulamaya koyulan yeni askeri doktrini ve savunma yaklaşımındaki değişimi (İleri Savunma, Uzun El Stratejisi, Mozaik Savunma ve Asimetrik Kapasite İnşası) göz ardı etmesi yahut indirgemesi bugünkü savaşın seyrinde belirleyici olmuştur. Zira, İran'ın halihazırda ABD'nin tıkanmasına yol açan Hürmüz Boğazı kozu başta olmak üzere coğrafi ve stratejik derinliğinden yüksek düzeyde istifade etmesi ve çatışma sahasını yatay şekilde yayması (bölgeselleştirmesi ve hatta uluslararasılaştırması) bu doktriner değişimin bir yansımasıdır.
Dolayısıyla ABD/İsrail-İran Savaşı'ndan alınan temel ders, askeri güç dengesizliğine referansla inşa edilen bir yaklaşımın kısa sürede sonuç alıcı ve kalıcı zaferler yaratacağı varsayımının ne kadar yanıltıcı olabileceğidir. Bir tarafta dünyanın en büyük askeri ve teknoloji gücü ABD ve hamilik yaptığı İsrail; diğer tarafta on yıllardır ambargo ve yaptırım altında olan, giderek fakirleşen ve "her asimetrik çatışmada güçsüzün arkasında mutlaka bir güçlü vardır" düşüncesiyle Rusya ve Çin'e haddinden fazla "yardımcı" rol atfedilen bir İran gerçeği vardır.
Genellikle devletlerin davranış modellerine bakıldığında, "askeri ve istihbari hatalar" ile "başarılar" arasındaki zaman skalası daraldıkça hata payının kapandığı görülmektedir. Ancak zaman geçtikçe risk ve tehdit seviyesi kırmızı alarm vermediği için "rehavete kapılma" yahut "bilişsel körlüğe düşme" ihtimali artar. Ancak bu durumun da İran hadisesinde çok geçerli olmadığını gördük.
Zira yakın geçmişte İsrail ve İran arasındaki çatışmalarda istenilen "askeri ve siyasi stratejik hedeflere" ulaşılamamasına rağmen İsrail/ABD ikilisinin halen İran'a geniş kapsamlı müdahaleyi savunması ve henüz Gazze'de bile kara harekatı istendiği ölçekte başarılamamışken yahut 2000'nin başından itibaren Irak, Afganistan ve Suriye gibi ülkelerde demokratik yönetim modelleri girişimleri sonuçsuz kalmışken; İran'a olası çıkarma operasyonu, İran'ı Batı yanlısı vekil bir aktöre dönüştürme veya 6 parçaya bölme senaryolarından bahsedilmesi rasyonaliteden uzaktır.
Keza İsrail'in öncülüğünde İran'da tertiplenecek bir isyan, ayaklanma ve iç savaş senaryolarına defalarca kez teşebbüs edilmesine rağmen, bu hevesten halen vazgeçilmemesinin de izahı zordur. Esas izahı zor olan ise İran'da vuku bulacak olası bir "stratejik istikrarsızlık" halinin İran ile sınır kalmayacağı; sadece Körfez ve Orta Doğu'yu değil, domino etkisi göstererek ABD'nin NATO'daki Avrupalı müttefiklerini doğrudan etkileyeceğini bilerek halen aynı hedeflerde ısrar edilerek "yüksek maliyet" yaratılmasıdır.
Özetle ABD/İsrail-İran Savaşı'ndan çıkarılan en büyük askeri ders, askeri güç kıyaslamasıdır. Kuşkusuz, bu tarz bir mukayese taktik ve operatif başarıların kazanımında önemli bir doneyi teşkil eder. Nitekim ABD/İsrail ikilisinin askeri güç parametrelerinde haiz olduğu üstünlük sayesinde; Ali Hamaney başta olmak üzere dini, siyasi ve askeri liderlik kadrolarından en üst düzey isimlerin etkisiz hale getirilmesi, komuta-kontrol yapısının geçici felce uğraması, balistik füze üretim tesisleri ile füze fırlatma rampalarının imha edilmesi, muhtelif silah, araç, gereç ve mühimmat depolarının vurulması, altyapının ağır hasar alması mümkün olmuştur. Halbuki mevzubahis hedeflerin vurulması, arzulanan "