Hasan Kalyoncu Üniversitesi Öğretim Üyesi ve SETA Kıdemli Araştırmacısı Doç. Dr. Murat Aslan, ABD’nin İran’a yönelik olası bir kara operasyonunun gerçekçiliğini ve muhtemel maliyetlerini AA Analiz için kaleme aldı.
***
ABD Başkanı Donald Trump, aynı anda hem savaşın devamına hem de diplomasi yoluyla savaşın sonlandırılmasına yönelik söylemlerde bulunmaktadır. Trump'ın hem söylemleri hem de eylemlerinde çelişkiler devam ederken, savaşın hangi istikamete evrileceği önemli bir merak konusu olmuştur. Nitekim Trump’ın İran ile görüştüklerine dair açıklamaları sonrasında İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu İran’a yönelik saldırıların devam edeceğini açıklarken, ABD Merkez Kuvvetleri Komutanlığı (CENTCOM) İran’a yapılan saldırıların yoğun bir şekilde sürdürüldüğünü duyurmuştur.
Enerji fiyatları ve küresel enflasyon beklentileri gerçekleşmeye başlamış, savaşın maliyetinin büyümesine yönelik kaygılar da artmıştır. Körfez ülkeleri hala savaşın şokunu yaşarken, savaş kara harekatıyla "geri dönülmez" bir yeni evreye yönelebilir. Amerikan askerinin İran topraklarına değmesiyle birlikte savaşın durdurulmasına yönelik diplomatik çabalar imkansız hale gelecektir. Diğer bir ifadeyle savaşın çehresi hava ve hava savunma angajmanlarıyla roket/füze atışlarından öteye taşınabilecektir. Bu nedenle savaşın askeri ve stratejik risklerini öncelikle incelemek gerekmektedir.
Kara operasyonları doğasına, binlerce yıllık birikime dayanan prensiplere şekil vermektedir. Bu çerçevede bir kara harekatının öncelikle net bir siyasi amaca hizmet etmesi ve somut bir hedefe odaklanması gerekmektedir. Ancak İran’a yönelik ABD/İsrail müdahalesinin siyasi amacı hala anlaşılabilmiş değildir. Halk ayaklanması yoluyla rejim değişikliği konuşulurken, nükleer ve silahlanma programlarının hedef alınması gibi farklı amaçlar da seslendirilmiştir. Amacın net beyan edilememesi askeri planları sekteye uğratmış, maksada uygun olmayan ve baskın etkisini yok eden bir askeri durum ortaya çıkmıştır.
Ayrıca, kara harekatının az sayıda birlikle icra edilmesi kuvvet yoğunluğu ve dengenin tesis edilemeyeceğine işaret etmektedir. Bu nokta esas "risk-kuvvet" orantısızlığıyla ilgilidir. Birkaç tümenle başlatılacak bir kara müdahalesi zayiat vermenin ötesine geçemeyecektir. Diğer bir ifadeyle İran, askeri bağlamda misilleme yaparken enerji ve Hürmüz kozlarıyla misliyle mukabele şansı elde etmektedir.
Hürmüz Boğazı’nı ve bu bölgedeki adaları kontrol altında tutmak, İran’ı kendi enerji tesislerini vurma pahasına Amerikan askerlerini vurmaya zorlayacaktır. Roket ve füzelerle topçu menzilinde olacak bu adaların tutulması hava şemsiyesiyle korunurken, İran’ın dolanan mühimmatlarını ve roketlerini engellemede ne kadar başarılı olabileceği belirsizdir. Eğer kara harekatı İranlı Kürtlerle bir alanın ele geçirilmesi şeklinde İran'ın batısına yönelik planlanırsa, yoğun hava şemsiyesine rağmen kara çatışmalarının yoğunlaşmasına neden olabilecektir. Bir arazi parçasını ele geçirmeye odaklanan böyle bir kara harekatının sürdürülebilirliği mümkün değildir.
Bu çerçevede muhtemel kara harekatının asker zayiatı geri dönülemez bir çatışma ortamına yol açabileceği gibi İran’ın Körfez’de enerji akışını tamamen durdurması ve ekonomik sonuçlara yönelik "görüntüde" çözümlerin aranmasına yönelik senaryoları güçlendirecektir.
ABD’nin asker zayiatı, savaşı "geri dönülemeyecek" bir safhaya sürükleyen en önemli maliyettir. Trump’ın zaten tartışmalı olan Amerikan kamuoyu desteğini tamamen kaybetmesine yol açabilecek bu durum "İsrail için feda edilen Amerikan askerleri" argümanını güçlendirecektir. Bu nedenle asker kaybı boyutunun telafisi siyasi radikalleşmeye ve savaşı uzatmaya neden olabilecektir. Savaşın uzaması ise ekonomik maliyeti derinleştirebilir.