Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi (AYBÜ) Uluslararası Ekonomik Entegrasyon Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Dr. Kenan Aslanlı, ABD’nin enerji güvenliğinden enerji hakimiyetine evrilen stratejisini ve bunun küresel güç rekabetindeki rolünü AA Analiz için kaleme aldı.
***
11 Eylül terör saldırılarından yalnızca 4 ay önce, Mayıs 2001’de dönemin ABD Başkan Yardımcısı Dick Cheney başkanlığındaki Ulusal Enerji Politikası Geliştirme Grubu tarafından hazırlanan kapsamlı rapor, Başkan George W. Bush’a sunuldu. “Ulusal Enerji Politikası: Amerika’nın Geleceği İçin Güvenilir, Uygun Maliyetli ve Çevreye Duyarlı Enerji” başlıklı bu rapor, 21. yüzyılda ABD’nin enerji güvenliğinin sağlanması için iki boyutlu strateji öneriyordu. Bu strateji, ABD dışında enerji kaynaklarına erişimin çeşitlendirilmesi ve enerji tedarikçisi ülkelerle enerji ilişkilerinin güçlendirilmesi, ABD içinde ise fosil yakıtların ve toplam enerji üretim kapasitesinin artırılmasıydı. Eski ABD Enerji Baka
Bu vizyon ekseninde Venezuela, Rusya, Hazar Denizi, Orta Doğu ve Afrika gibi kritik bölgelerin ve ülkelerin kaynaklarının küresel enerji arzının çeşitlendirilmesinde önemine dikkat çekiliyordu. Mayıs 2001’den sonra, özellikle 11 Eylül terör saldırılarının ardından ABD’nin Afganistan ve Irak’ı işgal süreçleri, küresel düzenin ve jeopolitik dengelerin değişimi açısından önemli bir dönüm noktasıydı. ABD’nin Irak’ı işgal kararında enerji kaynaklarının kontrolü ve enerji güvenliği motivasyonlarının ne ölçüde rol oynadığı ise tartışma konusu oldu. 2002’de Başkan Bush, İran’ı Irak ile birlikte “Şer Ekseni” kavramı içinde tanımladı. ABD’nin İran’ın enerji sektörüne yabancı yatırım ve teknoloji giriş
Raporda önemi vurgulanan Rusya ile 2001 sonrasında petrol ve gaz başta olmak üzere enerji alanında ortak yatırım projeleri üzerinden enerji işbirliği belli ölçüde geliştirildi. Bu kapsamda 2002’de ABD-Rusya Enerji Diyaloğu başlatılırken 2005’te ExxonMobil’in operatörlüğünü üstlendiği Sakhalin-1 Projesi'nde petrol üretimi başladı. Buna rağmen ABD ile Rusya arasında AB enerji piyasasındaki nüfuz ve Hazar Denizi'nin enerji kaynaklarının Batı’ya taşınacağı güzergahlar konusunda jeopolitik rekabet yaşandı. Küresel enerji vizyonu açısından stratejik önemi olan ve dünyanın en büyük kanıtlanmış petrol rezervlerine ev sahipliği yapan Venezuela’dan 2001’de günlük yaklaşık 1,5 milyon varil petrol ithal
ABD içinde ise 2001’den itibaren yatırım, teknoloji ve destekleyici düzenlemelerden oluşan üçlü sacayağına dayalı devasa bir enerji üretim kapasitesi oluşmaya başladı. Yatay sondaj ile hidrolik çatlatma teknolojilerinin yaygın kullanılması sonucunda ABD’de kaya gazı ve kaya petrolü üretiminde büyük bir artış yaşandı. Sonuçta ABD, petrol üretimini hızla artırarak 2018’de tarihi rakipleri Suudi Arabistan ve Rusya’yı geride bıraktı ve dünyanın en büyük petrol üreticisi haline geldi. 2001'de küresel petrol üretiminin yüzde 10'unu temin eden ABD, 2025'te tek başına yüzde 21'ini temin etti. ABD, 2019’dan itibaren küresel enerji ticaretindeki konumunu da güçlendirdi ve ilk kez net petrol ihracatçıs
Bush döneminin Ulusal Enerji Politikası'ndan yaklaşık 25 yıl sonra, 20 Ocak 2025’te yine Cumhuriyetçileri temsil eden ABD Başkanı Donald Trump, göreve başladığı ilk gün “Amerikan Enerjisini Serbest Bırakmak” başlıklı Başkanlık kararnamesini imzaladı. 14 Şubat 2025’te ise Ulusal Enerji Hakimiyeti Konseyini kurarak ABD için geleneksel “enerji bağımsızlığı” ve “enerji güvenliği” hedeflerinin ötesinde “Amerikan Enerji Hakimiyeti” (American Energy Dominance) yaklaşımını kurumsal çerçeveye taşıdı. Bu enerji stratejisi, ABD'nin küresel enerjide lider konumunu uzun vadede pekiştirmek amacıyla ülke içinde enerji arama ve üretim faaliyetlerini teşvik etmeyi, dışarıda ise tedarik zincirlerini güçlendir