Kıtada onlarca ülke, yüzyıllar boyunca yaşanan insan kayıpları, doğal kaynakların sistematik şekilde sömürülmesi, ekonomik geri bırakılmışlık ve kültürel mirasın yağmalanmasının etkilerinin bugün de sürdüğünü savunarak, Avrupa devletlerinden yalnızca sembolik özür değil somut adımlar bekliyor.
Afrika Birliğinin (AfB) 2025'i "Afrikalılar ve Afrika Kökenliler İçin Tazminatlar Aracılığıyla Adalet Yılı" ilan etmesiyle süreç kıta çapında ortak siyasi politika haline gelirken, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulunun 2026'da kabul ettiği, köle ticaretini "insanlığa karşı işlenmiş en ağır suçlardan biri" olarak tanımladığı karar da Afrika ülkelerinin taleplerine uluslararası meşruiyet kazandıran en önemli gelişmelerden biri oldu.
Uzmanlara göre, tartışmalar artık yalnızca geçmişle yüzleşme meselesi değil, Afrika-Avrupa ilişkilerinin geleceğini şekillendirecek siyasi ve ekonomik pazarlık sürecine dönüşmüş durumda.
Afrika'nın tazminat mücadelesi yeni değil. Süreç, 1993'te Nijerya'nın başkenti Abuja'da düzenlenen Pan-Afrika Tazminat Konferansı'nda kabul edilen Abuja Bildirgesi ile kurumsallaştı. Bildirgede, köle ticareti ve sömürgecilik nedeniyle Afrika'nın uğradığı zararların uluslararası hukuk çerçevesinde tanınması ve telafi edilmesi çağrısı yapıldı.
Güney Afrika'nın Durban kentinde 2001'de düzenlenen BM Irkçılıkla Mücadele Konferansı ise sürecin dönüm noktalarından biri oldu. Konferans sonunda kölelik ve transatlantik köle ticareti "insanlığa karşı suç" olarak tanımlandı.
Ancak Afrika ülkeleri, uzun yıllar boyunca taleplerine somut karşılık alamadı.
Son dönemde ise hem Afrika Birliğinin ortak tutumu hem de Karayip Topluluğu (CARICOM) ile geliştirilen işbirliği sayesinde konu yeniden küresel gündemin üst sıralarına taşındı.
Tazminat taleplerini yalnızca tek bir ülke değil, bu talebi Afrika Birliği çatısı altındaki çok sayıda devlet dile getiriyor.
Özellikle köle ticaretinden en ağır şekilde etkilenen Gana, Nijerya, Senegal, Benin, Sierra Leone ve Angola gibi Batı Afrika ülkeleri milyonlarca insanın Atlantik üzerinden köleleştirilerek Amerika kıtasına gönderildiğini, bunun demografik ve ekonomik etkilerinin bugün bile hissedildiğini savunuyor.
Namibya ise Alman sömürge yönetimi döneminde Herero ve Nama halklarına yönelik katliamlar nedeniyle Almanya'dan adalet talep ediyor.