Baş ağrısı, diş ağrısı ya da kas ağrısı... Neresi ağrıyorsa birkaç dakika sonra ağrı kesicinin tam o bölgede etkisini göstermesi birçok kişinin aklına aynı soruyu getiriyor: "Bu ilaç ağrının yerini nasıl biliyor?" Aslında cevap düşündüğünüzden çok daha ilginç. Ağrı kesiciler ağrıyan bölgeyi arayıp bulmuyor. Kana karıştıktan sonra vücudun büyük bölümüne dağılıyor ve ağrı oluşumunda rol oynayan biyokimyasal süreçleri etkileyerek ağrının azalmasına yardımcı oluyor.
AĞRI KESİCİLER ASLINDA TÜM VÜCUDA YAYILIYOR
Ağızdan alınan bir ağrı kesici önce mide ve ince bağırsaktan emilerek kana karışıyor. Kan dolaşımına giren ilaç molekülleri baştan ayağa vücudun büyük bölümüne dağılıyor. Bu yüzden baş ağrısı için alınan bir ilacın molekülleri, o an ağrımayan kol veya bacak kaslarına da ulaşıyor.
Yani ilaç, navigasyon kullanır gibi ağrıyan yeri bulmuyor; tüm vücuda yayılıyor ve etkisi, ağrının bulunduğu bölgelerde daha belirgin hissediliyor. Peki bunun nedeni ne? Cevap, ağrının vücudumuzda nasıl oluştuğunda saklı.
AĞRI HİSSİ NASIL OLUŞUYOR?
Vücudumuzda bir yaralanma veya iltihap geliştiğinde hücrelerden araşidonik asit adı verilen bir madde açığa çıkar. COX (siklooksijenaz) enzimleri bu maddeyi prostaglandin adı verilen kimyasallara dönüştürür.
Prostaglandinler ağrıyı doğrudan oluşturan maddeler değildir. Adeta bir "alarm kimyasalı" gibi çalışırlar. Sinir uçlarını (nosiseptörleri) hassaslaştırarak beyne "Burada bir sorun var" mesajının iletilmesini sağlarlar. Bu yüzden yaralanan bölge daha fazla acır ve dokunmaya karşı son derece duyarlı hale gelir.
PEKİ İLAÇ AĞRININ YERİNİ NASIL BİLİYOR?
İbuprofen, naproksen ve diklofenak gibi steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ), prostaglandin üretiminde görev alan COX enzimlerini baskılar. Bunu, adeta bir anahtarın kilide oturması gibi enzime bağlanarak gerçekleştirirler. Prostaglandin üretimi azaldığında sinir uçlarının hassasiyeti de düşer. Böylece beyne gönderilen ağrı sinyalleri azalır ve kişi daha az ağrı hisseder.
İlaç kan yoluyla tüm vücuda yayılsa da, prostaglandin üretimi özellikle yaralanmış veya iltihaplı bölgelerde daha fazla olduğu için ilacın etkisi en belirgin şekilde burada hissedilir. Bu yüzden bize, ağrı kesici sanki doğrudan ağrıyan yeri bulmuş gibi gelir.