İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sadık Ünay, ABD/İsrail-İran Savaşı sonrası altın piyasasındaki dalgalanmaların sebeplerini AA Analiz için kaleme aldı.
***
Yüzyıllar boyunca uluslararası finansal ilişkilerin temelini oluşturan bir değerli meta olarak kalan altın, 15 Ağustos 1971'de "Nixon Şoku" olarak bilinen olayla birlikte sermaye birikimi ve değişim rollerini büyük ölçüde kaybetti. Eski ABD Başkanı Richard Nixon, tek taraflı bir kararla doların altına belli bir oran (1 ons=35 dolar) üzerinden konvertibilitesini (dönüştürülebilirliğini) askıya alarak Bretton Woods sisteminin kalbindeki sabit kur rejimini devreden çıkardı.
Ulusal para birimlerinin değerlerinin ABD dolarına, doların değerinin ise altına bağlanmasını esas alan "altın-dolar standardı" sona erdikten sonra dalgalı kur rejimiyle spekülatif hareketlere bağlı finansal küreselleşmenin önü açılmış oldu. Ayrıca para birimlerinin güncel değerlerinin altın, gümüş gibi fiziki emtia birikimleri yerine hükümetlerin yönetişim kabiliyetlerine duyulan güven üzerinden belirlendiği "itibari para" (fiat currency) dönemine geçildi. Ancak küresel sistemde jeopolitik gerilimlerin, mali sarsıntıların ve belirsizliklerin arttığı dönemlerde hem bireysel ve kurumsal yatırımcılar hem de Merkez Bankaları gibi kamusal otoriteler güvenli liman olarak gördükleri altını portföy
2025 yılının ikinci yarısında ABD/İsrail-İran ekseninde yükselen tansiyon ve fiziki çatışma risklerindeki artış, küresel altın fiyatlarında hemen hemen buraya kadar özetlediğimiz eğilimlerle paralel bir hareket ortaya çıkmasını sağladı. Bireysel ve kurumsal yatırımcılarla Merkez Bankaları üzerinden yoğunluk kazanan altın talebi, ABD Merkez Bankası Fed’in 2026 içinde seri faiz indirimleri yapacağına dair beklentilerle birleşince altın fiyatlarında rekor artışlar yaşandı. 28 Şubat’ta İran’a yönelik ABD-İsrail saldırılarının başlamasının hemen ardından ons başına 5 bin 420 dolar seviyesini aşarak tarihi zirveye ulaşan altın fiyatları, ilerleyen günlerde sert satışlarla ivme kaybedip önce 5 bin-
Altı çizilmesi gereken ilk faktör, uluslararası piyasalardaki ekonomik ve politik risk algılarının neredeyse son bir yıldır alışılmış düzeylerin çok üzerinde seyrediyor olmalarıyla ilgili. Nitekim ABD/İsrail-İran hattında 2025 haziran ayından itibaren karşılıklı saldırılarla yükselen askeri-diplomatik tansiyon küresel sermaye piyasalarında tedirginliğe neden olup Merkez Bankalarının altın satın alma programlarını hızlandırmalarına yol açmıştı. Haziran 2025-Şubat 2026 döneminde hem altın hem de gümüş fiyatlarında uluslararası ekonomik dengelerden kopuk spekülatif sıçramalar görülmeye başlanmıştı. Özetle ABD/İsrail-İran Savaşı henüz başlamadan piyasa aktörleri oluşabilecek potansiyel riskleri
İkinci önemli faktör, Washington-Tahran hattındaki gerilimlerin özellikle küresel enerji lojistiği açısından kritik önemdeki Hürmüz Boğazı’nın kontrolü üzerinde odaklanarak petrol fiyatları üzerinde oluşturduğu baskılarla ilgiliydi. Zira Hürmüz Boğazı’ndan tanker geçişlerinin saldırı altındaki İran hükümeti tarafından önemli bir jeoekonomik manevra aracı olarak görülüp sınırlanması ve ABD’nin buna tepki olarak aldığı abluka kararı, varil başına 70 dolardan 100 dolar üzerine çıkan petrol fiyatlarının daha da yukarılara gidebileceği yönündeki endişeleri kuvvetlendirdi. Yükselen petrol fiyatları, sanayileşmiş ekonomilerde enflasyon risklerini artırarak Merkez Bankalarını para politikalarını sık
Üçüncü önemli faktör, küresel gerilim ortamında ABD dolarında görülen değerlenmenin dolar ile alınıp satılan altını diğer para birimlerini kullanan ülke ve yatırımcılar için daha pahalı hale getirmesiyle ilgiliydi. Doların başlıca küresel para birimleri karşısındaki gücünü takip eden “ABD Dolar Endeksi”, altın fiyatlarının zirve yaptığı Şubat 2026’da 95 seviyesindeyken, Nisan 2026’da 99 seviyesine yaklaşmış durumda. Söz konusu gelişme, dolar dışı para birimleriyle satın alma yapan alıcılar için altını daha pahalı hale getirip talebi zayıflatan ve altın fiyatlarındaki artış baskılarını hafifleten etkiler üretti.