Ege'nin masmavi sularına hakim sarp bir kayalık üzerine kurulan kale, doğal güzelliğinin yanı sıra Antik Çağ'dan Bizans'a, Menteşe Beyliği'nden Osmanlı dönemine uzanan geçmişiyle ziyaretçilerine adeta açık hava müzesi sunuyor.
Arkeolojik araştırmalara göre Aspat olarak bilinen bölge, antik dönemde önemli bir liman yerleşimi olarak kullanıldı. Erken Demir Çağı'nda Termera'nın limanı olduğu değerlendirilen bölge, Bizans döneminde ise Strobilos adıyla önemli bir yerleşim ve savunma merkezi haline geldi.
Stratejik konumu nedeniyle Orta Çağ boyunca önemini koruyan kale, Menteşe Beyliği döneminde de kullanıldı.
Osmanlı kaynaklarında "Asbat", "Azpat" ve "Usput" gibi farklı isimlerle anılan yapı, askeri önemini zamanla kaybetse de deniz ulaşımındaki konumunu uzun süre korudu.
Bölgeyi 17. yüzyılda ziyaret eden Evliya Çelebi de eserinde Aspat Kalesi'nden söz etti. Çelebi, yüksek kayalık üzerine kurulu kalenin aşağısındaki limana gemilerin demirlediğini, bölgedeki tatlı su kaynağının ise denizciler için önemli bir ikmal noktası olduğunu aktardı.
Halk arasında "Çıfıt Kalesi" olarak da bilinen yapı ve çevresindeki kalıntılar, farklı uygarlıkların izlerini günümüze taşıyor.
Aspat'ın tarihi öneminin yanı sıra bölgenin adı, Muğla yöresinin en çok bilinen türkülerinden Çökertme ile de kuşaktan kuşağa aktarılıyor.
Türküde geçen "Aspat" adı, Bodrum'un bu kıyılarını işaret ediyor. Bodrum ve Milas çevresinde yaşanan olaylar ve Halil Efe'nin trajik hikayesiyle ilişkilendirilen türkü, zamanla yörenin kültürel hafızasının önemli parçalarından biri haline geldi.
Aspat'ı ziyaret edenler, bir yandan Ege kıyılarının doğal güzelliklerini seyrederken diğer yandan türküde adı geçen tarihi ve coğrafyayı yakından görme fırsatı buluyor.
Eski Bodrum Kalesi Müdürü ve su altı arkeoloğu Yaşar Yıldız, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Bağla ile Akyarlar arasında sarp ve konik bir tepe üzerine kurulan Aspat Kalesi'nin bölge tarihi açısından büyük önem taşıdığını söyledi.