Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. İsmail Sarı, Rusya'nın Avrupa gaz piyasasından çekilme kararının ve Hürmüz krizinin Avrupa'yı nasıl bir enerji sarmalına sürüklediğini AA Analiz için kaleme aldı.
***
Küresel enerji jeopolitiği, tarihin en kritik dönemeçlerinden birinden geçmektedir. Rusya'nın Avrupa gaz piyasasından çekilme kararı ile Orta Doğu'da Hürmüz Boğazı eksenli tırmanan gerilimlerin eş zamanlı yaşanması, Avrupa'yı Rusya'nın Ukrayna'ya saldırısıyla tetiklenen 2022 krizine benzer yeni bir sistemik şokla karşı karşıya bırakmaktadır. Bu tablo, kıtanın ithal kaynaklara bağımlılığını ve küresel fiyat dalgalanmalarına karşı yapısal kırılganlığını teyit etmektedir. Ayrıca günümüzde enerji güvenliği, yalnızca tedarik anlaşmalarına indirgenemeyecek kadar çok boyutlu bir denkleme dönüşmüştür. Artık transit güzergahların istikrarı, kritik altyapıların siber güvenliği ve deniz trafiğini tehdi
AB Konseyi ve Parlamentosu'nun Aralık 2025 uzlaşısı uyarınca, Rus LNG'sinin 2026 sonunda, boru hattı gazının ise 2027 sonbaharında tamamen devreden çıkarılması kararlaştırılmıştır. Ancak Vladimir Putin'in 4 Mart 2026'da verdiği "piyasadan çekilme ihtimalinin incelenmesi" talimatı, Moskova'nın bu süreci stratejik bir enstrüman olarak öne çekebileceğini göstermektedir. Rusya'nın Avrupa pazarından takvimden önce veya aniden çekilmesi, kıtayı yeni bir sistemik enerji şokuyla karşı karşıya bırakma ihtimalini taşımaktadır. Bu bağlamda Avrupa ilkbahara yaklaşıyor olsa da mevsimsel rahatlama yanıltıcı bir iyimserliğe yol açmamalıdır. Gaz depolama seviyelerinin tarihsel ortalamaların altında seyretme
Rusya'nın piyasadan erken çekilmesi, Avrupa'yı yeniden olağanüstü hal senaryolarına mecbur bırakacaktır. Yapısal kırılganlıklar nedeniyle hanehalkı, hizmet ve sanayi sektörlerinde koordineli talep kısıntıları kaçınılmaz hale gelecektir. Elektrik üretiminde doğal gaz bağımlılığını azaltmak amacıyla Fransa'daki nükleer kapasitenin maksimize edilmesi veya kömür santrallerinin geçici olarak devreye alınması gibi acil durum alternatifleri devreye girebilir. Hükümetlerin ayrıca piyasa istikrarı için tavan fiyat uygulamaları, piyasa düzeltme mekanizmaları ve dar gelirli grupları koruyacak hedefli mali destek paketlerini devreye alması gerekecektir. Stratejik düzlemde ise Rusya'nın planlanan takvimd
Avrupa, arz güvenliğini tesis etmek amacıyla gerçekleştirdiği yapısal dönüşüm neticesinde, 2021 yılında 150 milyar metreküp olan Rus boru hattı gazı ithalatını 2025 itibarıyla 38 milyar metreküpe düşürmüştür. Oluşan bu açık büyük oranda LNG ile ikame edilmiş, bu süreçte ABD, Avrupa'nın LNG ithalatındaki payını yüzde 60'lara çıkararak baskın tedarikçi konumuna yerleşmiştir. Bu stratejik yönelimin bir sonucu olarak AB, halihazırda 215 milyar metreküp (2500 TWh) kapasiteli 33 LNG terminali işletmekte, 7 terminal inşa etmekte ve 16 yeni terminal projesi planlamaktadır. Ancak bu makro lojistik dönüşüm riskleri bertaraf etmemekte, aksine kıtayı eski boru hattı bağımlılığından çıkararak küresel piy
Bu yeni kırılganlığın merkezinde ise küresel deniz ticaretinin yaklaşık dörtte birine tekabül eden günlük 20 milyon varillik petrol sevkiyatının kilit rotası olan Hürmüz Boğazı yer almaktadır. ABD-İsrail ile İran arasındaki savaşın başlangıcından bu yana boğaz trafiğinin fiilen felce uğramasıyla petrol fiyatları varil başına 120 dolar seviyelerine kadar tırmanmıştır. Bu krizin doğal gaz piyasalarına yansıması ise çok daha sert olmuştur. İran'ın İHA saldırıları sonucunda, küresel LNG üretiminin yaklaşık yüzde 20'sini tek başına karşılayan Katar'ın (QatarEnergy) üretimini durdurması, Avrupa piyasalarında sarsıcı bir etki yaratmış ve gaz fiyatlarını 2023'ten bu yana görülen en yüksek seviyelere