Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dr. Öğretim Üyesi Ömer Faruk Karaman, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın Bakü ziyaretini, Türkiye-Azerbaycan ilişkilerinin bölgesel ve jeopolitik yansımalarını Türk dünyasının ortak gelecek vizyonu bağlamında AA Analiz için kaleme aldı.
***
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın 15-16 Eylül 2026 tarihlerinde Azerbaycan'a gerçekleştirdiği ziyaret, Ankara-Bakü hattında rutin diplomatik temasların ötesinde anlamlar taşıyor. Bu ziyaret, bir yandan "Tek millet, iki devlet" anlayışının tarihsel ve duygusal derinliğini yeniden hatırlatırken, diğer yandan Güney Kafkasya, Karadeniz, Hürmüz, Orta Koridor ve Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) ekseninde şekillenen yeni bölgesel mimarinin kodlarını da ortaya koyuyor. Bakan Fidan'ın Bakü'de Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov ile gerçekleştirdiği görüşme, ardından Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından kabul edilmesi ve temaslarda savunma-güvenlik boyutunun da ele alınması, ziyaretin çok katman
Türkiye ile Azerbaycan ilişkilerinde diplomasi, çoğu zaman yalnızca devlet aklıyla değil, ortak hafızanın taşıdığı güçlü duyguyla da şekillenir. Bakan Fidan'ın ziyaretinin, Nuri Paşa komutasındaki Kafkas İslam Ordusu'nun Bakü'yü kurtarmasının 108. yıl dönümüne denk gelmesi ziyarete sembolik bir derinlik kazandırmıştır. 15 Eylül 1918, yalnızca Bakü'nün tarihinde değil, Türk dünyasının ortak hafızasında da kardeşliğin bedelinin kanla, fedakârlıkla ve dayanışmayla ödendiği bir dönüm noktasıdır. Bakan Fidan'ın bu vesileyle şehitleri anması, bugünün diplomasisinin dünün hatırasından kopmadığını, aksine o hatırayı barış, istikrar ve kalkınma vizyonuyla geleceğe taşıdığını göstermektedir.
Bu tarihsel zemin, son yıllarda kurumsal bir çerçeveyle daha da güçlenmiştir. Türkiye, Azerbaycan'ın bağımsızlığını tanıyan ilk devlet olmuş, 2010'da Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi kurulmuş, 15 Haziran 2021'de imzalanan Şuşa Beyannamesi ile ilişkiler müttefiklik seviyesine yükseltilmiştir. Dolayısıyla bugün Ankara ile Bakü arasındaki ilişki yalnızca iyi komşuluk veya klasik stratejik ortaklık ilişkisi değildir. Bu ilişki, siyasi koordinasyon, savunma sanayii, enerji güvenliği, ulaştırma hatları, ticaret, kamu diplomasisi ve Türk dünyasının kurumsal geleceği bakımından bölgesel ölçeği aşan bir eksene dönüşmüştür.
Ziyaretin en önemli boyutlarından biri, Güney Kafkasya'da savaş sonrası dönemin nasıl kurulacağına ilişkin ortak perspektiftir. Karabağ'ın işgal altında bulunduğu yıllar boyunca Türkiye, Azerbaycan'ın toprak bütünlüğüne verdiği desteği açık biçimde sürdürdü. Bugün ise öncelik, kazanılmış askeri ve siyasi zeminin kalıcı barışa, ekonomik bağlantısallığa ve bölgesel refaha dönüştürülmesidir. Bakan Fidan'ın "Güney Kafkasya'nın çatışmalarla değil, barış, ulaştırma, enerji, ticaret ve ekonomik kalkınmayla anılmasını arzu ediyoruz" mesajı, Ankara'nın yeni döneme bakışını özetlemektedir.
Bu bakış, yalnızca Azerbaycan-Ermenistan barış süreciyle sınırlı değildir. Zengezur Koridoru, Nahçıvan bağlantısı, Bakü-Tiflis-Kars Demir Yolu ve Kars-Iğdır-Aralık-Dilucu Demir Yolu gibi projeler, Türk dünyasının fiziki entegrasyonunu güçlendirecek ana başlıklar olarak öne çıkıyor. Bayramov'un açıklamasına göre Azerbaycan'ın Ermenistan sınırı yönündeki kara yolu çalışmalarının yaklaşık yüzde 95'i, demir yolu çalışmalarının ise yaklaşık yüzde 75'i tamamlanmış durumda, her iki projenin 2027'nin ilk yarısında tamamlanması planlanıyor. Bakan Fidan da Kars-Dilucu demir yolunun 2029 sonuna doğru tamamlanmasıyla Azerbaycan'dan gelen bir trenin kesintisiz Türkiye'ye ulaşabileceğini ifade etti. Bu ha