Londra Queen Mary Üniversitesi Siyaset Bölümü'nden Öğretim Üyesi Prof. Dr. Tim Bale, Kuzey İrlanda, İskoçya ve Galler arasında imzalanan bağımsızlık anlaşmasının ne anlama geldiğini AA Analiz için kaleme aldı.
***
"Birleşik Krallık" şeklindeki resmi adlandırma, zaman zaman son derece yersiz görünebilir. Bu yapıyı oluşturan unsurlardan 56,5 milyon nüfusuyla İngiltere, 5,5 milyon nüfusuyla İskoçya, 3,1 milyon nüfusuyla Galler ve 1,9 milyon nüfusuyla Kuzey İrlanda arasındaki ilişki nadiren bu ismin çağrıştırdığı kadar uyumludur. Nitekim bu hafta, söz konusu dörtlüden son üçünün başbakanlarının bir araya gelip, her bir ulusun kendi geleceğini "kendi yöntemiyle ve kendi zamanında" belirlemeyeceğini taahhüt eden bir anlaşma imzalamaları da bu durumu gözler önüne seriyor.
İskoçya Bölgesel Başbakanı John Swinney, Birleşik Krallık'ın yeni hükümet başkanı Andy Burnham'ı, bilinçli ve kışkırtıcı bir tavırla, "Birleşik Krallık'ın son başbakanı" olarak tanımlamaya kadar ileri gitti. Bu arada Kuzey İrlanda Bölgesel Başbakanı Michelle O'Neill, nüfusu 5,4 milyon olan İrlanda Cumhuriyeti ile birleşme konusunda referanduma gitme hakkına sahip olduklarını öne sürerek, "Bize bu hakkın artık söz konusu olmadığını söyleyen hiçbir başbakanı kabul etmeyecek veya buna müsamaha göstermeyeceğiz," ifadesini kullandı.
Öte yandan Galler Bölgesel Başbakanı Rhun ap Iorwerth, çok daha temkinli bir tutum sergileyerek yalnızca "Galler'in, halkının hak ettiği geleceği inşa edebilmesi için bir ulus olarak ihtiyaç duyduğu yetkiye, kaynaklara ve adil muameleye sahip olması gerektiği" üzerinde durdu. Bağımsızlık konusundaki soruları geçiştiren Rhun ap Iorwerth, dinleyicilere sadece "İskoçya'nın halihazırda sahip olduğu ve asgari düzeyde Galler'e de tanınması gereken esneklikler bulunduğunu" hatırlatmakla yetindi.
Ap Iorwerth'in tereddütlü tavrı Galler'de bağımsızlığa yönelik desteğin diğer ülkelere nispeten daha az olduğunun üstü kapalı bir kabulü niteliğinde. Nitekim bu yılın ağustos ayında yapılan son anket, "kararsızlar" hariç tutulduğunda Gallerli seçmenlerin yalnızca 3'te 1'inin mevcut durumda Birleşik Krallık'tan ayrılma yönünde oy kullanacağını gösteriyor.
İskoçya'daki kamuoyu görüşü belirgin biçimde farklı olsa dahi, orada bile bu bahar yapılan son anket, Birleşik Krallık'ta kalmak isteyenlerin oranının yüzde 44, ayrılmak isteyenlerin oranının ise yüzde 56 olduğunu; yani sonuçların 2014'te düzenlenen bağımsızlık referandumundakilerle neredeyse birebir örtüştüğünü gösterdi. Başbakan Swinney liderliğindeki İskoç Ulusal Partisi yeni bir oylama için bastırıyor olabilir, fakat temsilcileri kamuoyu önünde ne söylerse söylesin, kapalı kapılar ardında bu oylamayı kazanabileceklerini iddia edemezler. Nitekim, Birleşik Krallık'ın AB'den ayrılma kararı sonucunda gayrisafi yurt içi hasılasında (GSYH) meydana gelen ciddi kayıp, muhtemelen muhaliflerinin "
Her halükarda Swinney, özellikle de bu durum 2022'de Birleşik Krallık Yüksek Mahkemesi'nin bir kararıyla teyit edilmişken, şunu gayet iyi biliyor. Hukuki ve anayasal açıdan, İskoçya'ya referandum izni verebilecek tek yasama organı İskoç Parlamentosu değil, Londra'daki 650 sandalyeli Birleşik Krallık Parlamentosu'dur. Bu kurumda yaklaşık 57 İskoç milletvekili de görev yapmaktadır.
Kuzey İrlanda'da ise bu durum farklılık gösteriyor. Ülkede on yıllar süren şiddetli çatışmaların sona ermesine katkı sağlayan 1998 tarihli Belfast Anlaşması (Hayırlı Cuma Anlaşması), sınırın her iki tarafında da İrlanda'nın birleşmesine yönelik çoğunluk desteği bulunduğu düşünüldüğü takdirde bir sınır referandumunun yapılmasını mümkün kılıyor. Şu an içinse böyle bir durum söz konusu değil.