Sakarya Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü öğretim üyesi ve Jean Monnet Kürsüsü sahibi Prof. Dr. Ali Balcı, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın BM'nin 81. Genel Kurulu marjında gerçekleştireceği görüşmelerin önemini ve BM'nin diplomasideki yerini AA Analiz için kaleme aldı.
***
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu için gerçekleştirdiği New York ziyaretleri, Türkiye açısından yalnızca çok taraflı diplomasinin yürütüldüğü yıllık toplantılar değildir. Bu ziyaretler aynı zamanda yılın en yoğun ikili diplomasi haftalarından birini oluşturuyor.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, 20 Eylül'de BM'nin 81. Genel Kuruluna katılmak ve çeşitli temaslarda bulunmak üzere New York'a ulaştı. Erdoğan'ın 20-23 Eylül tarihlerini kapsayan ziyareti sırasında 22 Eylül'de Genel Kurul'a hitap etmesi, BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ve çeşitli ülkelerin devlet ve hükümet başkanlarıyla görüşmesi planlanıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan'a dışişleri, ekonomi, enerji, ticaret ve güvenlik alanlarından geniş bir heyetin eşlik etmesi, New York programının yalnızca Genel Kurul konuşmasından ibaret olmadığını gösteriyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın programı, çok sayıda ikili temasın da ziyaretin merkezinde yer alacağını ortaya koyuyor. [1]
Soğuk Savaş döneminde BM Genel Kurulu büyük ölçüde diplomatların ve dışişleri bakanlarının faaliyet gösterdiği bir platformdu. Sonraki yıllarda devlet ve hükümet başkanlarının Genel Kurul'a katılımı giderek yaygınlaştı. Böylece yıllık toplantılar, liderlerin yalnızca ülkelerinin politikalarını dünya kamuoyuna anlattıkları bir kürsü olmaktan çıktı; yüz yüze görüşmeler yaptıkları geniş kapsamlı bir diplomasi buluşmasına dönüştü.
Liderlerin Genel Kurul'a katılmaları genellikle uluslararası görünürlük, ülkenin politika gündemini duyurma ve diğer liderlerin bulunduğu bir toplantıda yer almamanın yaratabileceği itibar kaybından kaçınma gibi gerekçelerle açıklanıyor. Ancak Erdoğan'ın New York programları başka bir işlevi daha görünür hale getiriyor. BM Genel Kurulu, resmi ziyaretlerin zamanını, maliyetini ve siyasi risklerini azaltan bir ikili diplomasi merkezi olarak kullanılıyor.
Bu bakımdan New York'ta asıl diplomatik faaliyet Genel Kurul salonuyla sınırlı değildir. BM kürsüsü devletlerin dünyaya seslendiği yerse, toplantının marjı liderlerin birbirleriyle doğrudan temas kurduğu alandır.
Bir devlet başkanının başka bir ülkeye yapacağı resmi ziyaret haftalar, hatta aylar süren hazırlık gerektirir. Güvenlik, protokol, ulaşım ve heyet organizasyonu gibi kalemler için önemli kamu kaynakları kullanılır. Üstelik bu kadar yüksek maliyetli bir ziyaret çoğunlukla tek bir ülkeye ve sınırlı sayıda görüşmeye ayrılır.
BM Genel Kurulu ise aynı seyahat içinde çok sayıda liderle görüşme imkanı sunar. Programa eklenen her ikili görüşme, ayrı bir başkente seyahat etmeye kıyasla daha az ilave zaman ve kaynak gerektirir. Erdoğan'ın 2016-2025 dönemindeki programları, bazı yıllarda birkaç günlük New York ziyaretinde yapılan ikili görüşmelerin, yıl boyunca gerçekleştirilen resmi ülke ziyaretleriyle karşılaştırılabilir bir sayıya ulaştığını gösteriyor.
Örneğin 2019'da Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Genel Kurul marjındaki 16 ikili görüşmesi, aynı yıl gerçekleştirdiği 14 resmi ziyareti geçti. 2024'te ise New York'ta 14 ikili görüşme yapılırken yıl içindeki resmi ziyaret sayısı 12'de kaldı. Elbette kısa bir lider görüşmesi ile kapsamlı bir resmi ziyaretin gündemi ve sonuçları aynı değildir. Ancak bu karşılaştırma, yıl boyunca ayrı seyahatlere yayılan üst düzey temasların sayısal ölçeğine birkaç günde ulaşılabildiğini gösteriyor. Daha önce başlatılan müzakerelerin değerlendirilmesi, acil bir konuda doğrudan mesaj verilmesi veya ileride yapılacak kapsamlı bir ziyaretin hazırlığının görüşülmesi için bu kısa temaslar da işlevsel olabilir.