Bir dilim taze ekmek, bir tabak makarna ya da arkadaşlarla dışarıda yenilen sıradan bir yemek... Çoğumuz için üzerine düşünmeye bile gerek olmayan bu sıradan anlar, Türkiye'deki binlerce kişi için ince elenip sık dokunması gereken zorlu birer sınav. Çünkü tabağınızdaki görünmez bir protein olan 'gluten', onların hayatını altüst etmeye yetiyor.
9 Mayıs Çölyak Farkındalığı Haftası, sadece tıbbi bir teşhisi değil, market raflarında etiket okumakla geçen, mutfaktaki en ufak kırıntının bile peşine düşülen bir hayat mücadelesini anlamamız için var.
Peki, bu mücadele aslında nerede başlıyor?
İşin tıbbi cephesinde, hastalığın yaygınlığı ve sinsi ilerleyişi dikkat çekici. Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) Gülhane Tıp Fakültesi Çocuk Gastroenterolojisi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Necati Balamtekin’in klinikte karşılaştığı tablo, çölyağın toplumda her yüz kişiden birinde görüldüğünü ortaya koyuyor.
Ancak hastalığın kendini gösterme biçimi kişiden kişiye büyük farklılıklar barındırıyor. İshal, karın şişliği ve büyüme duraksaması en tipik işaretler. Yine de hastalık bazen geçmeyen bir anemi, sebebi anlaşılamayan boy kısalığı, karaciğer ve eklem rahatsızlıkları, hatta cilt döküntülerinin ardına bile saklanabiliyor.
Belirtilerin bu kadar çeşitli olması, teşhisin gecikmesindeki en büyük etkenlerden biri. Oysa zamanında konulamayan teşhisin bedeli hastalar için oldukça ağır. Tedavi edilmeyen çölyak; büyüme geriliği, kısırlık ve kemik erimesi gibi ciddi sorunlara yol açarken, ileri tablolarda sindirim sistemi lenfomasına kadar giden tehlikeli bir sürece zemin hazırlıyor.
Son yıllarda sosyal medyada ve kafelerde bir "sağlıklı yaşam" trendine dönüşen glutensiz diyet konusu da hekimlerin gündeminde. Doç. Dr. Balamtekin’in bu konudaki tıbbi yaklaşımı son derece net: Çölyak veya buğday alerjisi olmayan bireylere tıbbi olarak glutensiz diyet önermek doğru bir yaklaşım değil; bu durum tamamen bireysel bir tercih.
Ancak çölyak hastaları için glutensiz beslenmek bir tercih değil, tamamen zorunluluk. Çünkü hastalığın bilinen ve bilimsel olarak kanıtlanmış tek bir tedavisi var: Ömür boyu sürecek, tavizsiz bir glutensiz diyet.
Hastalığın tek çaresinin yaşam boyu diyet olması, zaman zaman tıbbi geçerliliği olmayan sözde 'tedavi yöntemlerinin' ortaya çıkmasına da zemin hazırlıyor.
Bu tabloyu doğrudan "kriminal bir durum" olarak niteleyen Balamtekin, devletin güvenlik güçlerinin konuya eğilmesi ve bu "umut tacirlerine" fırsat vermemesi gerektiği görüşünde.