Uluslararası İlişkiler Uzmanı Doç. Dr. Ekber Kandemir, küresel enerji arz güvenliğinde yaşanan sorunları, enerji altyapıları ve taşımacılığındaki riskleri ve Türkiye’nin bu alanda atması gereken adımları AA Analiz için kaleme aldı.
***
Bugünlerde dünya enerji piyasaları sessiz ama derin bir dönüşümden geçiyor. Artık enerji güvenliğini yalnızca “yeterli petrol ve doğal gaz var mı?” sorusuna yani “arz güvenliğine” indirgemek mümkün değil. Burada asıl mesele, enerjinin nereden çıktığı kadar hangi güzergahtan taşındığı, bu güzergahların ne kadar güvenli olduğu ve enerji altyapısının kriz ve savaş ortamında ne ölçüde korunabildiği sorusunda düğümleniyor. Nitekim rafineriler, boru hatları, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) terminalleri ve limanlar, sadece enerji sisteminin ekonomik birer yapısı olmayıp aynı zamanda stratejik hedefler olarak görülüyor. Üstelik büyük üreticilerin ne kadar enerji üretebildiği kadar, bu enerjiyi küres
Bu çerçevede önümüzdeki dönemde özellikle Avrupa Birliği (AB) açısından üç gelişme çok dikkat çekiyor. Bunlardan birincisi, Rus enerjisinden kopuştur. AB, Rusya'nın Ukrayna'ya saldırılarının ardından başlattığı enerji dönüşümünü artık geri döndürülemez bir hukuki çerçeveye oturtmuş gibi görünüyor. AB, Rus boru gazı ve LNG'sinden kademeli olarak çıkış için yasal düzenlemeyi 2026'nın başında yürürlüğe koydu. LNG açısından çıkış sürecinin 2026 sonuna doğru tamamlanması beklenirken boru gazında tam çıkış 2027 sonbaharına kadar uzanan bir geçiş dönemini işaret ediyor. [1]
Her ne kadar bu politika Avrupa'nın Rusya'ya olan stratejik bağımlılığını azaltsa da burada önemli bir paradoks ortaya çıkıyor. Bu da ikinci gelişmemiz olan LNG'ye artan bağımlılık realitesini ortaya çıkarıyor. LNG, Avrupa’yı enerji piyasalarında daha esnek hale getirse de küresel piyasalara daha fazla bağımlı kılıyor. Avrupa'nın LNG ithalatındaki payı son yıllarda ciddi biçimde yükseldi ve ABD başta olmak üzere küresel LNG tedarikçileri, Avrupa enerji güvenliğinde çok daha önemli aktörler haline geldi. Bu bağlamda Avrupa'nın enerji güvenliği, artık Moskova'nın politikalarından olduğu kadar Washington, Doha, Asya'daki LNG talebi, geçiş yollarının güvenliği ve küresel deniz taşımacılığındaki
AB açısından üçüncü önemli gelişme, Rusya-Ukrayna Savaşı'nın enerji altyapılarını hedef alması olmuştur. Ukrayna'nın Rusya'daki rafinerilere, petrol terminallerine ve diğer enerji tesislerine yönelik uzun menzilli saldırıları son haftalarda yoğunlaşmış gibi gözüküyor. Saratov Petrol Rafinerisi gibi tesislerde üretim kesintileri yaşanırken son günlerde Ukrayna sınırına uzak bir bölgede bulunan Perm rafinerisi ve Rusya'nın petrol ihracat altyapısına yönelik saldırılar da artmış durumda. [2] Bu gelişmeler, Rusya'nın savaş kapasitesini tehdit ettiği kadar, binlerce kilometre uzaktaki enerji piyasalarını da etkileyebiliyor. Bu kapsamda enerji altyapısı, artık savaşın lojistik arka planı değil sav
Tüm bu gelişmeler, enerji kaynaklarına erişimin tek başına yeterli olmadığını, bu kaynakların güvenli ve kesintisiz biçimde taşınması, kritik enerji altyapısının korunması ve kriz dönemlerinde işlerliğinin sürdürülebilmesinin de stratejik gücün temel unsurları haline geldiğini gösteriyor. Bu dönüşüm, enerji üretim merkezleri ile tüketim pazarları arasındaki kritik konumu ve sahip olduğu enerji koridorları nedeniyle Türkiye açısından yalnızca bir enerji meselesi değil doğrudan jeopolitik ve ulusal güvenlik meselesi olma niteliği taşıyor.
Bu çerçevede Türkiye açısından asıl dikkat edilmesi gereken husus, enerji güvenliğinin giderek arz güvenliğinden altyapı güvenliğine doğru genişleyen bir güvenlik alanına dönüşmesidir. Türkiye, sahip olduğu jeopolitik konum nedeniyle bu dönüşümden en fazla etkilenecek ülkelerden biri olarak öne çıkıyor.