Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ), Kamu Forumu'nda bu yıl "Dünya ticareti için kritik bir dönüm noktası" başlığıyla yayımlanan Dünya Ticaret Raporu 2026'nın detaylarını paylaştı.
Buna göre, çok taraflı ticaret sisteminde yaşanan aksaklıklara rağmen küresel mal ticaretinin yaklaşık yüzde 72'si DTÖ kuralları çerçevesinde gerçekleşiyor. Ancak 2 yıl önce yüzde 80 seviyesinde olan bu orandaki düşüş, sistemin ciddi bir baskı altında olduğunu gösteriyor.
DTÖ'nün kurulduğu 1995'ten beri üyeleri arasındaki ticaretin yaklaşık yüzde 140 arttığı tahmin edilirken, bu tarihte küresel ticaretin yaklaşık yüzde 23'ünü oluşturan düşük ve orta gelirli ekonomilerin payının 2024 sonu itibarıyla yüzde 45'e yükseldiği hesaplanıyor. Bu artış, ticaret sisteminin küresel ekonomiyi daha açık ve kapsayıcı hale getirme konusundaki başarısının en net işaretlerinden biri olarak görülüyor.
Küresel hizmet ihracatının yaklaşık yüzde 55'ini oluşturan dijital hizmetler ise 2005'ten beri dünya ticaretinin doğasının değiştiğini ortaya koyuyor.
DTÖ raporu, bu gelişmelerin yanı sıra küresel ticaret sisteminin geleceğine ilişkin 3 senaryo sunuyor.
Bu senaryolardan ilki, kapsamlı pazar taahhütleri, dijital ticaret ve hizmetler alanındaki yeni çok taraflı kurallar, daha geniş üyelik yapısı, açık ticaret ve güvenlik kaygıları arasında denge kuran "özenle tasarlanmış bir çerçeve" aracılığıyla DTÖ kurallarının güçlendirildiği ticaret sistemini baz alıyor.
Bu senaryoya göre, güçlendirilmiş çok taraflı ticaret sisteminin 2050'ye kadar küresel GSYH'yi yüzde 2,9 ve küresel ihracatı da yüzde 17,9 artırabileceği tahmin ediliyor. GSYH'deki bu büyüme, 3 trilyon dolarlık ekonomik kazanıma karşılık geliyor.
Halihazırda dünya ticaretindeki payı yüzde 1'in altında olan en az gelişmiş ülkeler için ise güçlendirilmiş çok taraflı ticaret sisteminin kazanımlarının daha yüksek olacağı hesaplanıyor. Söz konusu senaryo kapsamında, gümrük vergileri ve diğer ticaret maliyetlerindeki düşüşlerden elde edilecek faydalar sayesinde bu ülkelerin GSYH'sinin yüzde 7,7 artabileceği değerlendiriliyor.
Ticaret işbirliğinin jeopolitik bloklar etrafında şekillendiği "parçalanmış bir ticaret sisteminin" baz alındığı ikinci senaryoya göre ise, küresel GSYH'nin yüzde 5,1 ve ihracatın yüzde 18,6 düşebileceği tahmin ediliyor.
Raporun üçüncü senaryosu, çok taraflı işbirliğinin yerini serbest ticaret anlaşmaları ağına bıraktığı bir sistemi baz alıyor. Buna göre de, küresel ekonomik büyümenin yüzde 6,9 ve ihracatın yüzde 26,9 azalabileceği hesaplanıyor.