Paris Advanced Research Center (PARC) Direktörü Dr. Nevzet Çelik, Fransa'da öğrenci eylemlerinin arka planını, kamu hizmetlerindeki sorunları ve derinleşen sınıfsal eşitsizlikleri AA Analiz için kaleme aldı.
***
Fransa'da devam eden gösterilerde lise ve üniversite öğrencileri, bakımsız ve hijyensiz okul binalarının onarılmasını, öğretmen ve personel açıklarının kapatılmasını, kalabalık sınıfların makul seviyeye çekilmesini, yemeğe erişimin kolaylaştırılmasını, eğitimde fırsat eşitliğini ve nihayetinde tırmanan polis şiddetinin durdurulmasını talep ediyor.
Aslında Fransa'nın yakın tarihini bilenler ülkenin bu ölçekteki toplumsal gösterilere hiç de yabancı olmadığını görecektir. 2018’deki Sarı Yelekliler hareketi, katılımın 3,5 milyona ulaştığı 2023 Emeklilik Reformu protestoları, 2024’te çiftçi protestoları ve şu an devam eden öğrenci eylemleri dönemlik bir tepki olmaktan öte ülkede giderek biriken halk memnuniyetsizliğinin ve derinleşen sosyoekonomik krizin yansıması olarak okunmalıdır.
Bugünün Fransa'sında öğrenciler haklı olarak, gelişmiş bir ekonomiye sahip bu ülkede neden okullarının yıkık dökük olduğunu, neden yurt bulamadıklarını, neden barınma ve gıda sorunu yaşadıklarını, öğretmen açığının neden vahim boyutlara ulaştığını ve neden acilde saatlerce beklemek gerektiğini yüksek sesle dile getirmek için gösteri yapıyorlar. Nitekim, yapılan araştırmalar Fransa'da öğrencilerin yüzde 50'sinden fazlasının maddi imkansızlıklar nedeniyle düzenli olarak öğün atladığını gösteriyor. [1]
Tüm bu sorunların arkasındaki ana neden ise Fransa'da kamu borcunu Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'nın (GSYH) yüzde 115’ini aşarak 3,6 trilyon avro civarına yaklaşması ve borç faiz ödemelerinin bütçenin en büyük yüklerinden biri haline gelmesidir. Hükümet geçmişte bütçe açığının yüzde 5’i aşmasıyla Avrupa Birliği'nden (AB) uyarı almış ve bu açığı kapatabilmek adına sert kemer sıkma politikalarına yönelmiştir. Yıllardır süren ve bir türlü çözülemeyen bu mali krizde her gelen hükümet, bütçe disiplini baskısı doğrultusunda ilk olarak halkın can damarı olan sağlık sisteminde yatak kapasiteleri ile ilaç geri ödemelerini kısmış, eğitimde öğretmen kadrolarının dondurarak sınıf mevcutlarını artırmış, oku
Sonuç olarak kronikleşen bu devlet borcunu çevirebilmek adına atılan adımlar, Fransız refah devletinin temel ayaklarını her yıl biraz daha zayıflatarak toplumsal huzursuzluğun artmasına yol açmıştır. Unutmamak gerekir ki Fransa, dünyada en yüksek vergi oranlarına sahip ülkelerden biridir. Buna rağmen toplanan bu yüksek vergilerin nereye harcandığını ve kamu hizmetlerine neden yansımadığını halk artık anlamakta güçlük çekiyor.
Fransız Cumhuriyeti'nin temel ilkeleri olan özgürlük, eşitlik ve kardeşlik artık toplumdan kopmuş durumdadır ve Fransa’da çok önemli bir kavram olan "Cumhuriyet ahlakı" (morale de la Republique) toplumsal karşılığını yitirmektedir. Oysa Fransız Cumhuriyetçi geleneğinin kalbinde yer alan bu etik, kralın, elitlerin ve aristokrasinin ayrıcalıklarının sıfırlanıp eşit yurttaşlığın getirildiği, bedeli tarihsel mücadelelerle ödenmiş bir toplumsal sözleşmeye ve "sosyal devlet" idealine dayanır. Bu ideal bireyleri yalnızca yasa önünde eşit kılmanın ötesinde, üretilen refahın kamusal eğitim başta olmak üzere sağlık hizmetleri dahil adil bölüşümü vatandaşlığın asli hakkı olarak görür.
Nitekim Thomas Piketty, dünya çapında ses getiren eserinde, Fransa’da servet ve mirasın belirli kesimlerin elinde yoğunlaştığını, toplumun geniş kesimlerinin yaratılan refahtan yeterince pay alamadığını ve ekonomik eşitsizliğin kalıcı bir nitelik kazandığını ortaya koymuştur. Dolayısıyla gençlerin hem ailelerinden hem de okulda aldıkları Ahlak ve Yurttaşlık Eğitimi'nden (EMC) öğrendikleri ideal ilkeler ile toplumsal gerçeklikte karşılaştıkları ve giderek derinleşen bu eşitsizlikler arasındaki çelişki, tarihsel sözleşmenin aşındığını göstererek gençliği sokaklara döken temel dinamiği oluşturmaktadır.