Bugün 70 yaşında olan bir insan, 20 yıl önce 60 yaşında olan biriyle karşılaştırılabilir bir kapasiteye şimdiden sahip. Bunu söyleyen geriatri uzmanı Bruno Vellas, yaşlanmayı ölçmenin en iyi yolunu 'içsel kapasite' dediği kavramda buluyor, yani bir insanın fiziksel ve zihinsel işlevlerinin bütününde. Bu ölçüye bakıldığında, insanların aynı yaşta gösterdiği işlevsel düzey geçmişe göre belirgin biçimde yükselmiş durumda.
TIP ARTIK KAPASİTEYİ KORUMAYA YÖNELİYOR
Vellas'ın kırk yıllık kariyerinde gördüğü en büyük değişim, tıbbın yön değiştirmesi. Bir zamanlar yaşlanmak, zamanın kaçınılmaz bir sonucu sayılıyordu. Tıp çoğunlukla ortaya çıkan hastalığı tedavi ediyordu. Bu tedavi ise yaşlılarda sık sık bağımlılık üretiyordu.
Şimdi yön tersine dönüyor. Amaç, insanın görme, işitme, hareket ve hafıza gibi işlevlerini daha bozulmadan korumak. Sağlıklı yaşlanma da artık, hayatta en çok değer verdiğimiz şeyleri yapmayı sürdürebilecek gücü elde tutmak olarak tanımlanıyor. Bugün hayatımızın yaklaşık üçte biri 60 yaşından sonraya denk geldiğine göre, bu koruma çabası giderek daha uzun bir dönemi kapsıyor.
KIRILGANLIK ÖNLENEBİLİR Mİ?
Bu erken koruma fikrinin merkezinde kırılganlık var. Kırılganlık, bağımlılıktan bir önceki aşama ve en önemlisi hâlâ önlenebiliyor. Oysa geleneksel olarak insanlar ancak 80 yaşını geçip birden fazla sağlık sorununu biriktirdiğinde fark ediliyordu, yani müdahalenin çok daha zor olduğu bir noktada.
Vellas'ın Dünya Sağlık Örgütü'yle birlikte geliştirdiği ICOPE programı bunu tersine çevirmeyi deniyor. İşlevlerin 50 yaşından itibaren değerlendirilmesini, ICOPE Monitor gibi dijital araçlarla izlenmesini öneriyor. Fransa'da bu yolla yaklaşık 150 bin yaşlı takip ediliyor. İşlev kaybı erken görülünce, bağımlılık gelişmeden araya girmek mümkün oluyor.
BİYOLOJİK YAŞ, ALZHEİMER'DA EN BELİRLEYİCİ ETKEN
Biyolojik yaş, Vellas'a göre Alzheimer'ın gelişmesinde açık ara en büyük risk etkeni. Yani takvim yaşından çok, bedenin gerçekte ne kadar yaşlandığı belirleyici. Ne var ki bu yaşı hassas biçimde ölçmek henüz kolay değil. Umut veren bazı kan biyobelirteçleri var, ama günlük klinik kullanıma girmeleri için daha çok yol alınması gerekiyor.
Ölçüm doğrulaştıkça gerobilim denen alanın önü açılıyor, yani yaşlanmanın biyolojik mekanizmalarına müdahale ederek birden çok hastalığı aynı anda geciktirme fikri. Şimdilik bu bir fikir. Olası hedefler arasında en çok konuşulanlardan biri, yaşlanmayla birlikte vücutta süren düşük düzeyli iltihaplanma. Çok sayıda biyolojik belirteci aynı anda okuyabilen yeni teknolojilerin ve yapay zekânın, önümüzdeki yıllarda bu resmi netleştirmesi bekleniyor.