Kaliforniya Üniversitesi Los Angeles (UCLA) ile Türkiye'deki dört üniversitenin ortak yürüttüğü bilimsel projede, Afrika ile Avrupa arasında göç eden kuşlardan İstanbul'da toplanan keneler laboratuvarlarda incelenerek, Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) başta olmak üzere hastalık etkenlerinin kıtalar arasındaki hareketi ve gelecekte oluşabilecek salgın riskleri araştırılıyor.
Koç Üniversitesi İş Bankası Enfeksiyon Hastalıkları Araştırma Merkezinin (KUISCID) koordinasyonunda, UCLA, Koç Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Marmara Üniversitesi ve Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesinden araştırmacıların yer aldığı çalışma, göçmen kuşların taşıdığı keneler üzerinden hastalık etkenlerinin hareketini ortaya koymayı ve halk sağlığı açısından oluşabilecek risklere erken dönemde ışık tutmayı amaçlıyor.
2025'te başlayan bilimsel çalışma kapsamında, İstanbul Avcılar'daki Kuş Halkalama İstasyonu'nda göç yolundaki kuşlar yakalanarak halkalanıyor. Kuşların üzerindeki keneler toplanırken, işlemleri tamamlanan kuşlar yeniden doğaya bırakılıyor.
Kuşlardan alınan keneler canlı halde haftada iki kez Marmara Üniversitesi'ne ulaştırılıyor. Burada mikroskop altında morfolojik incelemeye alınan keneler, cins ve tür düzeyinde tanımlanıyor.
Hangi kenenin hangi kuştan alındığı kayıt altına alınırken, tanımlanan örnekler daha sonra hastalık etkenlerinin araştırılması amacıyla hazırlanıyor.
Hazırlanan örnekler KUISCID laboratuvarlarında moleküler analizlerden geçiriliyor. Kenelerden DNA ve RNA başta olmak üzere nükleik asitler çıkarılıyor, zenginleştirme ve kütüphane hazırlama işlemlerinin ardından dizileme yapılıyor. Elde edilen veriler biyoinformatik analizlerle değerlendirilerek kenelerde bulunabilecek viral ve bakteriyel etkenler araştırılıyor.
Bir örneğin analiz süreci yaklaşık 1-1,5 ayı bulurken çalışma yalnızca KKKA etkenine odaklanmıyor. Bilim insanları, göçmen kuşların taşıdığı kenelerde başka viral ve bakteriyel hastalık etkenlerinin bulunup bulunmadığını da araştırıyor.
Proje kapsamında, kuşların ilkbaharda Avrupa'ya, sonbaharda ise Afrika'ya doğru gerçekleştirdiği göçler sırasında farklı mevsimlerde ve yıllarda toplanan örneklerin karşılaştırılmasıyla hastalık etkenlerinin hareketine ilişkin daha kapsamlı bir veri seti oluşturulması hedefleniyor.
Göçmen kuşların yalnızca ekolojik açıdan değil, hastalık etkenlerinin kıtalar arasında taşınması bakımından da önemli olduğunu belirten araştırmacılar, çalışmayı insan, hayvan ve çevre sağlığını birlikte ele alan "One Health" yaklaşımı kapsamında yürütüyor.
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Ormancılık Meslek Yüksekokulu Ormancılık Bölümü Avcılık ve Yaban Hayatı Programı Başkanı Öğr. Gör. Dr. Ergün Bacak, projenin 2025 yılının mart ayında başladığını söyledi.