Yaklaşık 235 milyon tonluk yıllık üretimiyle dünyanın 7'nci büyük kömür üreticisi konumundaki Güney Afrika’da, elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 80'i kömür yakıtlı termik santrallerden sağlanıyor.
Öte yandan enerji arzında merkezi rol oynayan kömürün neden olduğu hava kirliliği, başta ülkenin en büyük şehri Johannesburg ve en kalabalık eyaleti Gauteng çevresi başta olmak üzere solunum yolu hastalıkları, kalp damar rahatsızlıkları ve erken ölüm risklerine ilişkin tartışmaları da beraberinde getiriyor.
Güney Afrika Madenler Konseyinin 2025 verilerine göre, yıllık yaklaşık 235 milyon ton kömür üreten Güney Afrika, küresel üretimin yaklaşık yüzde 2,5'lik kısmını tek başına karşılıyor.
Ülkede üretilen kömürün yaklaşık üçte biri ihraç edilirken, kalan kısmın büyük bölümü ise başta ulusal elektrik firması Eskom'un termik santralleri olmak üzere yurt içinde tüketiliyor.
İşsizliğin yüzde 30'un üstünde seyrettiği 63 milyon nüfuslu ülkede yaklaşık 100 bin kişiye istihdam sağlayan kömür madenciliği sektörünün ekonomik hacmi, Kovid-19 salgını sonrasında düşüş yaşasa da yıllık 11-12 milyar dolar bandında seyrediyor.
Güney Afrika Bilimsel ve Endüstriyel Araştırma Konseyinin (CSIR) resmi kaynaklara dayandırdığı bilgilere göre, 2024 yılında ülkede toplam elektrik üretimi 221,2 teravatsaat (TWh) olurken, bunun yüzde 80'den fazlasına tekabül eden 177,9 teravatsaati kömürden üretildi.
Eskom'un aynı yıl ortalama kilovatsaat (KWh) elektrik fiyatı 1,65 rand (0,1 dolar) üzerinden hesaplandığında, kömürden üretilen elektriğin satış tarifesi karşılığı yaklaşık 294 milyar rand (17,7 milyar dolar) seviyesine denk geldi.
Bu durum, kömürün Güney Afrika için hem enerji güvenliği ve istihdam hem de sanayi üretimi ve ihracat açısından stratejik öneme sahip ekonomik bir dayanak olduğunu gösteriyor.
Öte yandan, kömürün ekonomik ve enerji güvenliği açısından taşıdığı stratejik önem, çevre ve halk sağlığı üzerindeki etkilerine ilişkin tartışmaları da beraberinde getiriyor.
Ülkenin kömür madenciliği ve kömürle çalışan termik santral faaliyetlerinin yoğunlaştığı kuzey doğu bölgesindeki Mpumalanga eyaletinde yer alan Highveld bölgesi uzun süredir Güney Afrika'nın hava kirliliği açısından en kritik bölgeleri arasında gösteriliyor.