İran’ın çözüm için sunduğu 14 maddelik yeni teklif ile ABD’nin Hürmüz Boğazı’nda başlattığı 'Özgürlük Projesi' askeri operasyonu arasında mekik dokuyan Orta Doğu krizi, bir yanda diplomatik pazarlıklar diğer yanda karşılıklı tehditlerin gölgesinde küresel ekonominin ve enerji arz güvenliğinin geleceğini tayin ediyor.
ABD’nin bölgedeki ticari akışı güvence altına almak adına başlattığı "Özgürlük Projesi" piyasalara bir nefes aldırsa da, İran’ın sert uyarıları ve havacılık sektöründen gelen iflas haberi, krizin ekonomik maliyetinin derinleştiğini ortaya koyuyor.
Tahran ile Washington arasındaki gerilimi düşürmek amacıyla Pakistan üzerinden yürütülen diplomatik temaslar hız kazandı.
İran, krizin çözümü ve nükleer müzakerelere geri dönülmesi için ABD’ye 14 maddelik yeni bir teklif sundu. ABD Başkanı Donald Trump, teklifi aldıklarını doğrulayarak "İnceleyeceğiz ancak henüz kabul edilebilir olduğunu düşünmüyorum" açıklamasında bulundu.
İran’ın teklifinde, Hürmüz Boğazı’ndaki ablukanın kaldırılması ve yaptırımların hafifletilmesi karşılığında nükleer müzakere takviminin belirlenmesi gibi kritik maddeler yer alıyor. Ancak ABD yönetimi, Tahran’ın henüz "yeterli bedeli ödemediği" görüşünü savunarak diplomatik çözüme temkinli yaklaşıyor. İran Dışişleri Bakanlığı ise topun ABD tarafında olduğunu belirterek, Pakistan aracılığıyla iletilen yanıtların değerlendirildiğini duyurdu.
Diplomatik temaslar sürerken, Hürmüz Boğazı’ndaki fiili durum askeri bir restleşmeye sahne oluyor.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), bugün itibarıyla "Özgürlük Projesi"ni hayata geçirdiğini açıkladı. 15 bin askeri personelin ve yüze yakın deniz/kara aracının görev alacağı bu operasyon, boğazda mahsur kalan ve çatışmanın tarafı olmayan "tarafsız" ülkelerin gemilerine güvenli geçiş desteği sağlamayı hedefliyor.
İran tarafı ise bu hamleyi "ateşkes ihlali" ve "denizcilik düzenlemesine müdahale" olarak nitelendirdi. İran Devrim Muhafızları Ordusu, ABD donanmasının bölgeye yaklaşması durumunda hedef alınacağı uyarısını yinelerken, "Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi, Trump’ın yanıltıcı paylaşımlarıyla yönetilemez" ifadelerini kullandı.
Piyasalar, ABD’nin geçiş desteği açıklamasını petrol arz güvenliği açısından olumlu karşılayarak haftaya pozitif bir başlangıç yaptı. Analistler, petrol piyasasında artık kaliteden ziyade "petrole erişimin" fiyatlandığına dikkati çekiyor.
Petrol fiyatları geçtiğimiz hafta 112 dolar seviyelerine kadar tırmanan Brent petrolün varili, Hürmüz’deki risklerin bir miktar azalmasıyla 106-108 dolar bandına geriledi. OPEC+ grubunun haziran ayında üretimi günlük 188 bin varil artırma kararı da fiyatlardaki aşağı yönlü hareketi destekleyen bir diğer unsur oldu.