ABD-İsrail ve İran arasındaki çatışmaların ardından İran'ın fiilen kapattığı Hürmüz Boğazı üzerinden gemi geçişlerinin sekteye uğraması mart ayında deniz yoluyla yapılan petrol taşımacılığını Kovid-19 salgını dönemi seviyelerinin altına çekti.
ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik başlattığı saldırılar, İran'ın misillemeleri ve Hürmüz Boğazı'nın fiilen geçişlere kapanmasıyla devam eden süreçte, 6 hafta geride kaldı. Küresel petrol ve doğal gaz taşımacılığı için kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'ndan savaş öncesinde günlük ortalama 130 gemi geçerken, çatışmalarla birlikte bu sayı tek haneli seviyelere kadar geriledi.
Saldırıların durdurulması ve Hürmüz Boğazı'nın açılması şartıyla ABD ile İran arasında 8 Nisan'da sağlanan ve İsrail'i de kapsayan iki haftalık geçici ateşkes taraflar arasındaki müzakerelere ilişkin umut verse de, İsrail yönetiminin uzlaşmaya Lübnan konusunun dahil olmadığını savunarak Lübnan'a yönelik saldırılarını sürdürmesi ve İran'ın ateşkes ihlali açıklamaları Boğaz'dan geçişlerde aksamalara neden oluyor.
Mart ayı petrol piyasaları açısından alışılmışın dışında geçti. Boğaz'ın fiilen kapanması, deniz yoluyla taşınan petrol miktarı ve mesafesini gösteren "ton-mil" verilerini ciddi biçimde etkiledi.
ABD merkezli denizcilik yazılım ve veri analitiği şirketi Veson Nautical'un verilerine göre, Boğaz'ın kapanmasından en fazla etkilenen gemi grubu, Basra Körfezi çıkışlı petrol taşımacılığının ana unsuru olan "VLCC" olarak adlandırılan dev ham petrol tankerleri oldu.
Bu dev ham petrol tankerlerinin ton-mili martta yıllık bazda yüzde 20 azalırken, gemi başına düşen miktar ise yüzde 27 geriledi. Bu durum, birçok VLCC'nin büyük ölçüde atıl kaldığını ortaya koydu.
8 Nisan itibarıyla İç Basra Körfezi'nde 73 VLCC bulunurken, bunlardan 58'i bölgede liman ziyareti yaptıktan sonra Körfez'den çıkamaması nedeniyle "sıkışmış" olarak sınıflandırıldı. Dünyada aktif 911 VLCC dikkate alındığında, filonun yüzde 6,3'ünün Körfez'de mahsur kaldığı hesaplandı.
Toplam 280,9 milyon ton taşıma kapasitesine sahip VLCC filosunun 17,9 milyon tonluk kısmının Körfez'de beklemesi, Hürmüz kaynaklı risklerin küresel petrol lojistiği üzerindeki etkisini net biçimde ortaya koydu.
Dev ham petrol tankerlerinin aksine, orta boy ve büyük boy Aframax ve Suezmax tipi tankerler, Hürmüz Boğazı'na doğrudan bağımlı olmayan kısa ve orta mesafeli alternatif rotalarda faaliyet gösterdikleri için bu süreçten daha az etkilendi.
Mart ayında Aframax tankerlerinin ton-mili yıllık bazda yüzde 7 artarken, gemi başına düşen ton-mil miktarı yüzde 10 yükseldi. Bu artış, Körfez dışındaki ticaret rotalarının büyük ölçüde işlemeye devam ettiğine işaret etti. Meksika Körfezi'nde Aframax ihracatındaki yıllık yüzde 23'lük artış, ton-mil miktarını yüzde 15 yükseltti. Güneydoğu Asya'da ise ihracat hacmindeki yüzde 28,5'lik düşüşe rağmen gemilerin daha uzun mesafeler kat etmesi ton-mil miktarının yaklaşık yüzde 50 artmasına yol açtı.