İngiltere'de Türk bilim insanı Dr. Mine Köprülü'nün başyazarı olduğu ve dünyaca ünlü "Cell" bilim dergisinde yayımlanan uluslararası araştırma, hastalıkların moleküler düzeyde anlaşılması, yeni ilaç hedeflerinin keşfi ve mevcut ilaçların farklı hastalıklarda da kullanılabilmesi açısından dikkati çekici bulgular ortaya koydu.
Son 20 yılda yüz binlerce kişinin katılımıyla yürütülen genetik araştırmalar, bilim insanlarına önemli veriler sağladı ancak bu verilerin doğrudan yeni tedavilere dönüşmesi, hastalıkların biyolojik mekanizmalarının karmaşıklığı nedeniyle sınırlı kaldı. Türk bilim insanı Köprülü'nün liderliğindeki yeni araştırma ise odağı kandaki proteinlere çevirerek genetik yapı ile hastalıklar arasındaki bağlantıyı daha anlaşılır hale getirmeyi amaçlıyor.
Dünyanın saygın bilim dergilerinden Cell'de yayımlanan ve halihazırda alanında dünyanın en geniş kapsamlı araştırması olan bu çalışma, 89 kurumdan 118 bilim insanının katkısıyla hazırlandı. Bu proteogenomik araştırmada, toplam 78 binden fazla kişinin verisi incelenerek kandaki proteinlerin genetik yapısı analiz edildi ve hastalıkların altında yatan biyolojik mekanizmalar ele alındı.
Londra Queen Mary Üniversitesi bünyesindeki Precision Healthcare Üniversite Araştırma Enstitüsünde (PHURI) akademisyen olarak görev yapan ve Cambridge Üniversitesi ile Berlin Institute of Health (BIH) bünyesinde de çalışmalar yürüten Köprülü, liderlerinden olduğu yeni çalışmanın detaylarını ve bilim dünyası açısından önemini AA muhabirine anlattı.
Uzmanlık alanının insan genetiği, biyobanka ölçeğinde biyolojik veri analizleri ve biyoinformatik olduğunu belirten Köprülü, araştırmalarında hastalıkların moleküler mekanizmalarını anlamaya ve yeni ilaç hedefleri geliştirmeye odaklandığını ifade etti.
Köprülü, geleneksel tıp yöntemlerinin büyük ölçüde hastalıkların dışarıdan görülen belirtilerine odaklandığını ancak insan vücudunda hastalık ortaya çıkmadan önce çok sayıda moleküler değişimin başladığını söyledi.
Araştırmalarının, tam olarak bu görünmeyen biyolojik süreçleri anlamaya odaklandığını vurgulayan Köprülü, "Bizim araştırmamız tam olarak bunların görünmeyen kısmına odaklanıyor çünkü gerçekten tarihte ilk defa yüksek çözünürlükle moleküler değişiklikleri gözlemlemeye, bilmeye başladık." dedi.
Köprülü, 2023'te yalnızca 3 bin kişilik veri seti üzerinde yürüttükleri önceki çalışmalarda dahi diyabet ve MS gibi hastalıklar için yeni ilaç hedefleri keşfettiklerini aktararak bu yaklaşımın, bilim dünyasında büyük heyecan oluşturduğunu dile getirdi.
Bu hafta yayımlanan yeni araştırmada ise aynı yaklaşımın 78 bin kişilik veri setine taşındığını ifade eden Köprülü, çalışmanın proteogenomik alanında bugüne kadar yapılan en büyük araştırma olduğunu vurguladı.
Araştırmada Cambridge Üniversitesi, Oxford Üniversitesi, Berlin Institute of Health (BIH) ve Londra Queen Mary Üniversitesi dahil 89 kurumdan 118 bilim insanının bir araya geldiğini aktaran Köprülü, çalışmanın onlarca ülkeden verileri kapsadığının altını çizdi.