Erbil Selahaddin Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Görevlisi Dr. Şohan Aydoğan, Irak’ta hükümet kurma görevinin Ali Zeydi’ye verilmesini ve başarılı olması halinde Zeydi’yi bekleyen zorluklar ile fırsatları AA Analiz için kaleme aldı.
***
Irak’ta başbakanlık süreci, ABD-İran dengesi ile Şii partiler arasındaki aylar süren rekabetin ardından, uzlaşı adayı olarak öne çıkan 40 yaşındaki bankacı ve televizyon sahibi iş insanı Ali Zeydi’yi gündeme taşıdı. Siyasi geçmişi, partisi, kitlesi ve milis gücü bulunmayan Zeydi, sokağın değil, iç ve dış dengelerin belirlediği bir isim olarak öne çıkıyor.
Kasım 2025 seçimleri sonrası meclisteki en büyük grup olan Şii Koordinasyon Çerçevesi'nin Zeydi’yi adayı olarak seçmesi ve Cumhurbaşkanı Nizar Amedi’nin de 27 Nisan'da Zeydi'yi yeni hükümeti kurmakla görevlendirmesi, başbakan adaylığı tartışmalarını yeni bir eşiğe taşıdı.
Hükümeti kurmakta başarılı olması durumunda Zeydi'yi, ABD/İsrail’in İran’la savaşının ikinci sahası haline gelen Irak’ta Washington-Tahran dengesi, ekonomik kriz, milis grupların varlığı, Körfezle ve Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'yle (IKBY) bozulan ilişkiler gibi bir dizi zorlu gündem bekliyor.
Anayasal takvim gereği 30 gün içinde kabinesini oluşturarak meclisten güvenoyu alması gereken Zeydi, ABD’nin 2003’teki işgali sonrası Irak’ta kurulan ABD-İran dengesi ve etnik-dini gruplar arası görev paylaşımı düzenini belki de en iyi tanımlayan aday oldu.
ABD işgali sonrası ülkede temsili koltuk Cumhurbaşkanlığının Kürtlere, Meclis Başkanlığının Sünnilere ve en belirleyici pozisyon olan Başbakanlığın Şiilere verildiği bir sistem oluştu. Devrik lider Saddam Hüseyin sonrası ABD ve İran rekabetine sahne olan ülkede başbakanların geleneksel olarak bu iki gücün dengesinin yanı sıra esas olarak Şii grupların onayı ve dolaylı olarak da Kürtler ve Sünnilerin desteğini alması bekleniyor.
İran’a yakın eski Başbakan Nuri el-Maliki’nin, yeniden başbakan olmasına ABD Başkanı Donald Trump’tan gelen veto ve Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani'nin de ikinci bir dönem için yeterli desteği alamaması Şii Koordinasyon Çerçevesinde aylar süren anlaşmazlığa yol açtı.
Şii çatı oluşumu içinde İran’a yakın grupların yanı sıra ABD ile ilişkiler ve dış politika konularında farklı tutumlara sahip partilerin, adaylığı konuşulan birçok ismin ardından pek de tanınmayan Zeydi’nin üzerinde anlaşması, başbakanlık koltuğuna oturması beklenen genç iş insanını zorunlu uzlaşı adayı olarak öne çıkardı.
Trump’la telefon görüşmesinde adaylığına destek alan Zeydi’nin Kürt ve Sünni partilerden de genel olarak aldığı destek adaylığını güçlendiriyor. Ancak Zeydi’nin kabineyi kurmak ve güven oyu almakta başarısız olması halinde, Şii gruplar hükümet kurulum takvimi sınırları dahilinde yeni bir uzlaşı adayı çıkarmak için zaman kazanmış da olacak.