İran ile Umman, küresel enerjinin en stratejik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda ticari gemi geçişlerinin güvenli şekilde gerçekleştirilmesi ve boğazın yönetimine ilişkin geçici bir düzenleme üzerinde anlaşmaya varsa da İran, Boğaz'ın yeniden açılması için ABD'nin 17 Haziran’da imzalanan mutabakattaki taahhütlerini yerine getirmesini şart koşuyor.
Basra Körfezi’ni Umman Denizi’ne bağlayan en dar noktası 33 kilometre genişliğinde olan Hürmüz Boğazı, dünya deniz geçitleri arasında en stratejik su yollarından biri olarak öne çıkıyor. Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) akışının önemli bir bölümü bu dar geçitten sağlanıyor.
ABD Enerji Enformasyon İdaresi’nin (EIA) 2025 verilerine göre, savaş öncesi Hürmüz Boğazı’ndan günlük 20 milyon varili aşkın ham petrol ve petrol ürünü geçiyordu.
Tahran ile Washington arasında müzakere süreci devam ederken 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'a başlattığı saldırılar sonrasında patlak veren savaşta İran, Hürmüz Boğazı'nı kapattı, geçmek isteyen gemileri vurdu. Bu süreç boyunca da İran Meclisi, Hürmüz Boğazı'ndan "geçiş ücreti" alınmasını yasalaştıran bir tasarı hazırlığına başladı.
İran’ın Hürmüz’ü kapatmasının ardından bölgeden petrol akışı büyük oranda durdu. Bu da dünya genelinde petrol fiyatlarının hızla artmasına neden oldu. Hürmüz’ün kapalı olması ve ABD/İsrail-İran Savaşı nedeniyle Brent petrolün varil fiyatı 120 doları aştı.
ABD ise Hürmüz’ü kapatan İran’a karşı deniz ablukası başlattı. ABD, abluka boyunca İran limanlarının veya İran’a ait gemilerin Hürmüz’e giriş ve çıkışlarını yasakladı. Bu da İran’ın petrol ihracatının durma noktasına gelmesine neden oldu.
Pakistan’ın arabuluculuğunda 17 Haziran’da İran ve ABD arasında savaşın sona erdirilmesini öngören mutabakat imzalandı.
Bu mutabakatın ardından İran, yeniden Hürmüz Boğazı’nı ticari gemilerin geçişine açarken, 60 gün boyunca Boğaz'dan geçişlerden ücret almamayı kabul etti.
ABD ise İran’a yönelik deniz ablukasını ve Tahran’ın petrol ihracatına yönelik yaptırımları geçici olarak kaldırdı. Bunun yanı sıra ABD, mutabakatın ilk aşamasında İran'a ait yaklaşık 24 milyar dolarlık dondurulmuş varlıkların bir kısmını serbest bırakmayı da taahhüt etti.
ABD, mutabakatın imzalanmasının ardından İran'ın dondurulmuş varlıklarını serbest bırakmadı ve Hürmüz Boğazı'ndan geçişler için Umman kara sularından alternatif rota belirledi. ABD'nin bu adımlarını mutabakatın ihlali sayan İran, Boğaz'dan geçişleri kısıtlayarak "izinsiz geçiş yapmaya çalışan" bazı gemileri vurdu.