İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Tuğçe Ersoy Ceylan, İsrail seçimlerinde muhalefetin Netanyahu'ya karşı ortak hareket edebilme kapasitesini AA Analiz için kaleme aldı.
***
Binyamin Netanyahu, Aralık 2022’de Likud, Ultra-Ortodoks (Haredi) partiler ve aşırı sağın desteğiyle İsrail tarihinin en sağcı hükümetlerinden birini kurarak iktidara döndü. Ancak 64 sandalyelik çoğunluğa rağmen istikrarlı bir yönetim ortaya koyamadı. Yargıyı yürütme karşısında zayıflatmayı amaçlayan düzenlemeler ülkeyi derin bir anayasal ve toplumsal krize sürüklerken 7 Ekim’de yaşananlar hükümetin ağır güvenlik ve istihbarat başarısızlığını açığa çıkardı. Gazze’ye saldırıların uzaması, rehinelerin geri getirilememesi, Haredilerin askerlik muafiyeti üzerine büyüyen koalisyon gerilimi ve İsrail’in artan uluslararası yalnızlığı, Netanyahu hükümetinin siyasal bilançosunu daha da ağırlaştırdı.
Güncel kamuoyu araştırmaları Netanyahu liderliğindeki blokun 61 sandalyeye ulaşmakta zorlandığını gösteriyor. Netanyahu karşıtı partilerin toplam sandalye sayısı ise işleyen bir hükümet çoğunluğuna otomatik olarak dönüşmediği gibi Netanyahu karşıtlığı ortak bir dış politika veya ortak bir Filistin politikası anlamına da gelmiyor. Yaklaşan seçimler Netanyahu dönemini sona erdirebilir. Ancak ne var ki İsrail siyasetinin güvenlikçi, milliyetçi ve Filistin meselesini çatışma yönetimine indirgeyen ana yöneliminde köklü bir kırılma yaratması çok düşük bir ihtimal olarak görünüyor.
İsrail’de Netanyahu’ya karşı ortak hareket etme yönünde somut adımlar atılsa da bütünlüklü bir muhalefet blokundan söz etmek hala güç. Halihazırdaki durumu tamamlanmış bir ortak siyasal programdan ziyade Netanyahu dönemini sona erdirme hedefinde buluşan farklı partiler ve liderler bütünü olarak nitelemek mümkün. Muhalefet Netanyahu’nun iktidardan uzaklaştırılması, 7 Ekim başarısızlığını araştıracak bir devlet komisyonunun kurulması, yargı ve diğer denetleyici kurumların güçlendirilmesi ve Haredilerin askerlik muafiyetlerinin sınırlandırılması konularında yakınlaşıyor. Gelgelelim gelecekteki hükümetin liderliği, Arap partileriyle işbirliği ve Filistin meselesi söz konusu olduğunda bu ortaklık
Muhalefetin başlıca ağırlık merkezlerinden ilki eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un liderliğindeki Yashar partisi. Eisenkot, Netanyahu’nun geleneksel olarak üstünlük kurduğu güvenlik alanında ona meydan okuyabilen ender isimlerden biri. Netanyahu’nun kişiselleşmiş liderlik anlayışına karşı devlet kapasitesi, profesyonellik ve hesap verebilirliği öne çıkarıyor. Ne var ki Eisenkot’un yükselişi muhalefetin sola kaydığı anlamına da gelmiyor. Bu açıdan Eisenkot ve partisinin güvenlik ve Filistin meselesindeki merkez sağ çizgisi Likud’dan uzaklaşan fakat sol partilere yönelmek istemeyen seçmenlere ulaşmasını kolaylaştırıyor.
İkinci merkez eski İsrail Başbakanı ve Birlikte Partisi Lideri Naftali Bennett ile eski İsrail Başbakanı ve ana muhalefetteki Gelecek Var Partisi Lideri Yair Lapid’in oluşturduğu Birlikte ittifakı. Bennett’in sağcı ve dini-milliyetçi geçmişi ile Lapid’in seküler merkez tabanını aynı liste altında buluşturan bu ortaklık Netanyahu karşıtı seçmen havuzunu genişletmeyi amaçlıyor. Fakat Bennett’in Filistin devletine ve Arap partilerine dayanan bir hükümete karşı tutumu ittifakın hem kendi içindeki uyumu hem de seçim sonrasında çoğunluk kurma kapasitesini sınırlıyor. Eski İsrail Savunma Bakanı ve İsrail Evimiz Partisi Lideri Avigdor Lieberman ve Yair Golan liderliğindeki Demokratlar da olası bir d