Anadolu Ajansı Stratejik Analiz Müdürü Dr. Bilgay Duman, Irak Türkmen Cephesi (ITC) Başkanı Muhammed Seman Ağa'nın Kerkük Valisi seçilmesinin ne ifade ettiğini AA Analiz için kaleme aldı.
***
16 Nisan'da Kerkük Vilayet Meclisi'nde yapılan toplantıda Irak Türkmen Cephesi (ITC) Başkanı Muhammed Seman Ağa, Kerkük’ün yeni valisi seçildi. Irak siyasetinde Kerkük Valiliğinin Türkmenlere devredilmesi, ilk bakışta sembolik bir temsil kazanımı olarak okunabilir. Hatta Türkiye ile Irak arasındaki sınırın kesinleştiği ve Kerkük’ün Irak topraklarında kaldığı 1926 Ankara Antlaşması'ndan bu yana Türkmenlerin tarihi, sosyolojik ve siyasi merkezi olarak ifade edilebilecek Kerkük’te ilk kez bir Türkmen valinin göreve gelmesi, tarihi bir sembolizm de içeriyor. Bu sembolizm, Saddam Hüseyin rejiminin devrildiği 2003’ten sonra Irak’taki federal yapının getirdiği koşullar itibarıyla valiliğin vilayet
Valilik makamı 2003’ten sonra hem siyasal hem de anayasal olarak Irak’ın en tartışmalı vilayet olan Kerkük için işletilebilen belki de tek mekanizma oldu. Zira Kerkük için önce 2004’teki Irak Geçici Yönetim Yasası, sonra 2005 Irak Anayasası’nda yasal olarak idari, hukuki ve siyasi bir süreç öngörülse de yürütülmesi çok mümkün olmadı. Sonrasında ise Kerkük’teki tartışmanın çözümü için uluslararası aktörlerin de dahil olduğu Brüksel Modeli, idarede yüzde 32 paylaşım modeli gibi modeller ortaya kondu. Ancak bu modeller de işletilemedi. Hatta Kerkük öyle bir noktaya geldi ki 2005’ten sonra 18 yıl boyunca vilayet meclisi için seçimler dahi yapılamadı.
Bugünkü valilik seçimi de 2023’te ülke genelinde ancak yapılabilen vilayet meclisi seçimlerinin bir sonucu niteliğinde. Nitekim 2023’te yapılan seçimlerin ardından Bağdat’ta yapılan ve Türkmenlerin kısmen de olsa tepki gösterdiği tartışmalı toplantıda belirlenen Kerkük vilayet yönetimi ve anlaşma doğrultusunda, bugünkü Kerkük’ün ana unsurları olarak Kürtler, Türkmenler ve Sünni Araplar arasında dönüşümlü valilik öngörülmüştü. Bugün itibarıyla bu anlaşmanın uygulamaya geçtiği görülüyor.
Ancak Kerkük’te yaşanan bu gelişmeyi sıradan bir okuma ile değerlendirmek yanlış olur. Yüzeyde görülenin ötesinde, Kerkük sürecinde etkili olan aktörlerin değişen siyasi ve bölgesel koşullara rasyonel uyum sağladığı daha derin bir dönüşüme işaret ediyor. Bu yönüyle Kerkük’te ortaya çıkan tablo, bir zorunluluk siyasetinden ziyade, konjonktürel rasyonalizmin ürettiği yeni bir denge arayışının sonucu olarak değerlendirilmelidir. Bu anlamıyla meseleyi çok katmanlı olarak ele almak gerekiyor. Yerel siyasi dengelerin yanı sıra bölgesel denklemde yaşanan gelişmeler de Kerkük’te atılan bu tarihi adımda önemli bir yer tutuyor.
Valilik devrinin arka planında, cumhurbaşkanlığı seçimi sürecinde şekillenen karşılıklı çıkar dengesi bulunuyor. Sünni Arap gruplar ve ITC'nin Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) adayına verdiği destek karşılığında Kerkük Valiliğinin Türkmenlere bırakılması, yerel düzeydeki güç paylaşımının aslında Bağdat merkezli pazarlıkların bir uzantısı olduğunu gösterdi. Bu durum, Irak siyasetinde yerel idari pozisyonların dahi bağımsız dinamiklerden çok merkezi ittifak ilişkileri üzerinden belirlendiğini bir kez daha ortaya koydu.
Bu süreci mümkün kılan temel kırılma ise KYB’nin stratejik yönelimindeki değişim oldu. Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ile süregelen rekabet, İran etkisinin görece gerilemesi ve Türkiye ile ilişkileri yeniden dengeleme ihtiyacı, KYB’yi daha esnek ve çok yönlü bir ittifak arayışına yöneltti. Bu yönelimde, 28 Şubat 2026'da ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ve Tahran’ın buna verdiği karşılıkla başlayan bölgesel gerilimin de belirleyici bir etkisi oldu. Söz konusu savaş, Irak’taki siyasi aktörleri keskin bir ABD-İran tercihi yapmaktan ziyade, daha dengeli ve maliyeti düşük bir dış politika hattına yöneltti. Bu noktada Türkiye, hem bölgesel denge üretme kapasitesi hem de istikrar odakl