ABD’nin Kaliforniya Eyaleti’nin şehri Los Angeles’ta bir mahkeme, dünyanın en popüler sanal medya platformlarından Instagram ve YouTube’un bağımlılık yaptığını ve bu şekilde kasıtlı olarak tasarlandığı ayrıca sahiplerinin çocukları koruma konusunda ihmalkar davrandığı belirterek, 6 milyon dolar tazminat cezası ödemeye mahkum etti.
Yasa koruyamayacak
Uygulama sahibi teknoloji devleri Meta ve Google, davanın merkezindeki Kaley adlı genç kadına bu tazminatı ödeyecek. Ancak tek bir davada verilen karar sektördeki binlerce benzer dosya için de yol gösterici oldu. Meta, Google çatısı altındaki YouTube, ayrıca TikTok ve Snap bu yönde açılan binlerce küresel davayla karşı karşıya kalmış durumda. TikTok ve Snap Los Angeles’taki davada sanık olarak yer almıştı ancak dava başlamadan önce şartları açıklanmayan anlaşmalarla uzlaşma yoluna gitti. Ancak bu kararın emsal oluşturması durumunda 2025’te 500 milyar dolar kazanç elde eden bu sanal medya devleri devasa bir dava yükü ile boğuşacak gibi.
Bilişim hukuku uzmanı Gökhan Ahi, kararda sanal medya şirketlerinin kullanıcı davranışını etkileyen tasarım ve algoritmalar geliştiren “dijital ürünler” olarak değerlendirildiğine dikkat çekerek, benzer konuda ABD’de açılmış yüzlerce dava olduğunu, devamının da geleceğini söyledi. Ahi’ye göre, ABD’de uzun yıllardır teknoloji şirketlerini koruyan “Section 230” yasasına rağmen bu karar yeni bir hukuki yol açtı. Artık platformların nasıl çalıştığı da mahkemelerin dava konusu olacak.
Milyar doları bulabilir
Gelecek dönemde açılacak davaların toplam maliyetinin 100 milyarlarca doları bulabileceği konuşuluyor. Davada yüzde 70 sorumlu bulunan Meta’nın hisseleri karar sonrası yüzde 8 düşerek 1.51 trilyon dolarlık piyasa değerinden tam 121 milyar dolar kaybetti, 3.49 trilyon dolarlık Google hisseleri de yüzde 3 düşerek 103 milyar dolar kayba uğradı. Ayrıca New Mexico’da görülen başka bir davada Meta’ya 375 milyon dolar ceza verilmesi, şirket üzerindeki hukuki baskının giderek arttığını gösteriyor.
‘Big Tobacco’ benzetmesi
Tütün şirketlerinin sigarayı daha bağımlılık yapıcı hale getirmek için nikotin oranlarıyla oynaması gibi, sanal medya şirketlerinin de kullanıcıyı ekranda tutmak için “sonsuz kaydırma” ve “kişiselleştirilmiş algoritmalar” kullandığı belirtiliyor. İşte bu nedenle uzmanlar, teknoloji şirketlerinin yaşadığı bu süreci sigara endüstrisine (Big Tobacco) karşı açılan davalara benzetiyor. Tütün şirketleri açılan davalar sonucunda ürün içeriklerinden uyarı etiketlerine kadar köklü değişimler yapmıştı. Sosyal medya platformlarında da benzer bir dönüşüm bekleniyor.
Bir avukattan 1000 avukata
Büyüyen dava dalgası, teknoloji şirketlerinin hukuk ekiplerini de devasa boyutlara taşıdı. Arama motoru sektörünün yüzde 90’ını domine eden Google’ın kurulduğu 1998’de sadece 1 avukatı vardı, 5 yılda sayı 100’e, şimdi ise 900’ün üzerinde çıktı. Buna şirketi AB’nin verdiği 8 milyar euro’nun üzerinde 3 ayrı cezadan kurtarmadı. İşte teknoloji şirketlerinin avukat ordusu: