Marmara Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Arı, küresel ekonominin artan jeopolitik risklerle derin bir dönüşüm sürecinden geçtiğini belirterek, yeni dönemin rekabet, teknoloji, enflasyon-faiz dengesi, korumacı devlet müdahaleleri, değerleme dinamikleri ve yeniden şekillenen lojistik mimariler üzerinden inşa edileceğini söyledi.
Küresel ölçekte siyasetçilerden bürokratlara, ekonomistlerden teknoloji şirketi yöneticilerine kadar geniş bir aktör yelpazesi, son dönemde "yeni dünya düzeni" ve "yeni ekonomik düzen" kavramları etrafında yoğunlaşan tartışma yürütüyor.
Jeopolitik gerilimlerin artması, ticaret ve teknoloji alanındaki rekabetin sertleşmesiyle bu kavramlar, yalnızca retorik çerçeve değil aynı zamanda ekonomik ve politik dönüşümün yönünü tarif eden referans seti olarak öne çıkıyor.
Prof. Dr. Arı, AA muhabirine İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan liberal ticaret düzeninin barındırdığı kırılganlıkların zaman içinde çeşitli şoklarla açığa çıktığını söyledi.
Arı, 2008 finans krizinin ardından tam anlamıyla toparlanamayan dünya ekonomisinin, Kovid-19 salgını, Rusya-Ukrayna Savaşı, ABD-İsrail koalisyonu ile İran arasındaki gerilim, ABD-Çin rekabeti kaynaklı artan tarifeler ile küresel tedarik zincirlerinin jeopolitik hesaplaşma alanına dönüşmesi nedeniyle daha kırılgan hale geldiğini söyledi.
Bu nedenle finansal sorunların derinleştiğini, tedarik zincirlerinde aksamalara yol açtığını, gıda ve enerji güvenliği risklerinin arttığını belirten Arı, ham maddeye erişim, üretim süreçleri, lojistik maliyetleri ve teslimat sürelerinde yaşanan sorunların fiyat istikrarını olumsuz etkilediğini ifade etti.
"En ucuz nerede üretilebilir?" yaklaşımının yerini "En güvenli nereden temin edilebilir?" anlayışına bıraktığına dikkati çeken Arı, küresel ekonominin çok kutuplu yapı içinde rekabetçi bloklaşma eğilimleri gösterdiğini söyledi.
Arı, şunları kaydetti:
"Günümüzde söz konusu olan, birbiriyle hiç ticaret yapmayan iki ayrı blok değildir. Aksine, ticaretin sürdüğü ancak giderek daha seçici, koşullu ve stratejik bir zemine oturduğu çok kutuplu bir ekonomik alandır. Bir diğer husus, bu dönüşümün getirdiği maliyet yüküdür. Tedarik zincirlerinin çeşitlendirilmesi ve güvenlik odaklı yeniden yapılandırılması, enflasyonu besleyebilecek ölçüde ciddi üretim ve lojistik maliyetleri doğurmaktadır. Yeni dönem, rekabetçi bloklaşma eğilimlerinin derinleştiği ancak tam bir kopuşun da gerçekleşmediği bir ara aşamayı temsil etmektedir."
Arı, 2008 finans krizi sonrası başta FED, ECB ve BoJ olmak üzere merkez bankalarının uyguladığı genişleyici para politikalarının, pandemiyle daha da derinleşerek küresel ekonomiyi uzun süre bol ve ucuz likiditeye dayalı büyüme patikasına taşıdığını ancak bu rüzgarın artık birden fazla cepheden tersine dönmeye başladığını ifade etti.