Çatışma bölgelerinden yapılan işlenmiş ürün ihracatının kesintiye uğraması, Batı pazarında hazır yakıt arzını ciddi şekilde daraltırken, ham petrol fiyatlarındaki artışın çok üzerinde seyreden rafineri karları, krizin faturasını ödeyen kıta ülkelerinde büyük tepkiye yol açıyor.
Tüketiciler fahiş akaryakıt maliyetleri ve artan yaşam pahalılığıyla mücadele ederken, kıta genelinde faaliyet gösteren petrol şirketlerinin ikinci çeyrek finansal sonuçlarında rafineri sıkışıklığından beslenen tarihi kar rekorları kırması, Avrupa ülkelerini blok düzeyinde ortak bir "ek kar vergisi" mekanizması kurmaya yöneltiyor.
Avrupa genelinde ortak hareket etme kararı alan Almanya, İtalya, Avusturya, Polonya, Portekiz ve İspanya'dan oluşan 6 Avrupa Birliği üyesi ülke, dönem başkanlığını yürüten İrlanda'ya ortak mektup göndererek konunun 19 Eylül'de Dublin'de gerçekleştirilecek AB Gayriresmi Maliye Bakanları Toplantısı'nın (ECOFIN) gündemine alınmasını istedi.
İrlanda'nın AB Konseyi Dönem Başkanlığı'nda düzenlenecek iki günlük kritik zirvede bakanların petrol şirketlerinin ham petrol fiyatlarındaki artışın çok üzerinde fahiş kar marjları elde ettiğini vurgulaması bekleniyor. Zirvede, 2022'de Rusya-Ukrayna savaşı sonrasında uygulanan geçici kriz vergisi deneyimlerinden ders çıkarılması ve AB genelinde bağlayıcı bir yasal çerçeve oluşturulması hedefleniyor.
Avrupa Komisyonu ve Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, kıta genelinde uygulanacak koordineli ek kar vergisinin 200 milyar avroya yakın bir kaynak üretebileceği öngörülüyor.
Avrupa basınındaki son haberlere göre, İrlanda, konuyu gündeme almayı kabul etse de AB Komisyonu'nun "ek vergi kararları her ülkenin kendi ulusal yetkisindedir" duruşunu arkasına alarak konunun bağlayıcı bir AB ortak kararına dönüşmesine mesafeli yaklaşıyor.
Enerji uzmanlarına göre, kıta genelindeki fahiş fiyatlar ve şirketlerdeki rekor karlar, nisan ayında kısa süreliğine 126 dolara kadar tırmanan Brent petrol ve Hürmüz Boğazı'ndaki lojistik aksamalardan kaynaklanıyor.
Piyasalardaki bu sert oynaklık, özellikle büyük ticaret operasyonları yürüten Avrupalı petrol şirketlerine doğrudan avantaj sağladı. İngiliz enerji şirketi Shell'in yılın ikinci çeyreğindeki karı yüzde 130 artışla 9,84 milyar doları aştı. Aynı dönemde bp'nin karı yüzde 150 artışla 5,73 milyar dolara, Fransız TotalEnergies'in düzeltilmiş net karı yüzde 67 artışla 6 milyar dolara çıktı.
Uluslararası yardım kuruluşu Oxfam, büyük 6 petrol şirketinin küresel piyasalarda günde ortalama 37 milyon dolar fazladan kar elde etmeye devam edeceğini öngörüyor.
Kar marjları katlanırken, TotalEnergies gibi bazı Avrupalı üreticilerin petrol üretimine öncelik vermek adına 2050 karbon nötr taahhütlerini esnetmesi ise kıtanın yeşil dönüşüm hedeflerinde tartışmalara yol açıyor.