Afrika kıtasında Çin'in uzun süredir süregelen ağırlığı devam ederken, ABD ve AB öncülüğündeki Batılı girişimler ve Körfez ülkelerinin stratejik yatırımları kıtada çok aktörlü bir rekabet ortamı oluşturuyor.
Yaklaşık 1,56 milyarlık nüfusu ve dünya mineral rezervlerinin yüzde 30'una sahip olmasıyla Afrika, küresel ölçekte stratejik bir konumda bulunuyor. Genç ve hızla artan nüfus, kıtayı uzun vadede hem üretim hem de tüketim merkezi haline getirme potansiyeli taşıyor. Artan kentleşme ve ekonomik büyüme, altyapı, enerji ve ulaştırma yatırımlarına olan ihtiyacı hızla artırıyor.
Afrika Birliği Kalkınma Ajansı verilerine göre kıtanın yıllık altyapı finansman ihtiyacı 130 ila 170 milyar dolar arasında değişirken, mevcut yatırımlar bu ihtiyacın altında kalıyor.
Bu nedenle her yıl yaklaşık 50 ila 90 milyar dolarlık finansman açığı oluşuyor. İnşaat pazarının 2024 itibarıyla 219,7 milyar dolara ulaştığı ve büyümesini sürdürmesi bekleniyor.
Ulaştırma ve dijital altyapı ihtiyacının arttığı kıtada, temel hizmetlere erişim sorunu da önemini koruyor. Dünya Bankası ile Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, büyük bölümü Sahraaltı Afrika'da olmak üzere yaklaşık 600 milyon kişi elektriğe erişemiyor. Bu durum enerji projelerini küresel rekabetin en kritik başlıklarından biri haline getiriyor.
Çin, 2000'li yılların başından bu yana Afrika'nın en büyük altyapı finansörü ve ticaret ortağı konumunu koruyor.
Johns Hopkins Üniversitesi Çin-Afrika Araştırma Girişimi (CARI) verilerine göre Çinli finans kuruluşları 2000-2022 döneminde Afrika'ya 170 milyar doların üzerinde kredi sağladı. Çin Gümrük Genel İdaresi verileri de ticaret hacminin 2023 itibarıyla 282,1 milyar dolara ulaştığını gösteriyor.
Bununla birlikte son raporlar, Çin'in büyük ölçekli altyapı kredilerinde stratejik bir yavaşlamaya gittiğine işaret ediyor. Nitekim yıllık kredi tutarı 2022'de 1 milyar doların altına geriledi.
Buna karşın Çinli şirketlerin kıtada üstlendiği projelerin toplam değeri 700 milyar dolara yaklaşırken, Nairobi-Mombasa Demiryolu ile Etiyopya-Cibuti hattı öne çıkan örnekler arasında yer alıyor.
Batılı aktörler Çin'in kıtadaki etkisine karşı yeni girişimlerle sahada yer alıyor. Avrupa Komisyonu'nun "Global Gateway" girişimi kapsamında 2027'ye kadar 300 milyar avroluk yatırım hedeflenirken, ABD destekli Lobito Koridoru projesi kritik madenlerin küresel pazarlara taşınmasını amaçlıyor.