Afrika'nın petrol ve doğalgaz zengini ülkesi Libya’da doğu ve batı arasında uzun süredir devam eden siyasi bölünmüşlüğün sona erdirilmesi için önemli bir adım atıldı. Ülkenin önemli siyasi ve askeri güç merkezlerinin temsil edildiği “4+4” Küçük Diyalog Komitesi, Libya’yı 24 ay içinde cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimlerine götürmeyi amaçlayan anlaşmayı imzaladı.
Peki anlaşmada hangi maddeler yer alıyor? Daha önce birçok kez tıkanan seçim süreci bu kez tamamlanabilecek mi?
Ülkeyi demir yumrukla yöneten Muammer Kaddafi'nin 2011 yılında devrilmesinin ardından başlayan siyasi ve askeri istikrarsızlık, Libya’yı yıllar içerisinde iki ayrı güç merkezine ayırdı. Ülkenin batısında başkent Trablus merkezli yönetimler, doğusunda ise Tobruk’taki Temsilciler Meclisi ve Halife Hafter’e bağlı güçler etkili oldu.
2014’te derinleşen bölünmüşlük, Nisan 2019’da Hafter’e bağlı güçlerin başkent Trablus’u ele geçirmek için saldırı başlatmasıyla yeni bir aşamaya geçti. Türkiye’nin Birleşmiş Milletler tarafından tanınan Trablus yönetimine verdiği destek sahadaki dengeyi değiştirdi. Hafter’e bağlı güçlerin başkent çevresinden çekilmesinin ardından askeri çözüm seçeneği zayıflarken, siyasi müzakere masası yeniden kuruldu.
Birleşmiş Milletler (BM) öncülüğünde yürütülen görüşmeler sonucunda Ekim 2020’de ateşkes anlaşması imzalandı. Şubat 2021’de toplanan Libya Siyasi Diyalog Forumu ise Abdulhamid Dibeybe liderliğindeki Ulusal Birlik Hükümeti ile Muhammed el-Menfi başkanlığındaki Başkanlık Konseyini seçti.
Yeni yönetimin temel görevi, ülkeyi 24 Aralık 2021’de cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimlerine götürmekti. Ancak adaylık şartları, seçimlerin hangi sırayla yapılacağı ve sonuçlara ilişkin itirazların nasıl karara bağlanacağı konusunda yaşanan anlaşmazlıklar nedeniyle sandıklar kurulamadı.
Özellikle askerlerin ve çifte vatandaşların cumhurbaşkanlığına aday olup olamayacağı tartışması süreci çıkmaza sürükledi. Abdulhamid Dibeybe, Halife Hafter ve Muammer Kaddafi’nin oğlu Seyfülislam Kaddafi gibi isimlerin adaylıkları üzerinden başlayan hukuki tartışmalar, seçim takviminin belirsiz bir tarihe ertelenmesine yol açtı.
Anlaşmanın temel hedefini, Libya’da cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimlerinin 24 ayı aşmayacak bir süre içerisinde gerçekleştirilmesi oluşturuyor. Ancak seçimlere tek bir yürütme organı ve birleştirilmiş ulusal kurumlarla gidilmesi öngörülüyor.
Seçimlerden önce Trablus ve Bingazi’deki iki ayrı hükümet yapısının yerine bütün ülkede yetkili olacak birleşik bir yürütme organının kurulması gerekiyor.
Anlaşma, seçimlerin yapılamamasının başlıca nedenlerinden biri olan Ulusal Yüksek Seçim Komisyonunun yönetimine ilişkin anlaşmazlığı da çözmeyi amaçlıyor. Bu kapsamda komisyon yönetiminin doğu ve batıyı temsil edecek biçimde yeniden oluşturulması kararlaştırıldı.