Macaristan Ludovika Kamu Hizmetleri Üniversitesinde araştırmacı Zoltan Egeresi, Macaristan Parlamentosu seçim sonuçlarını ve seçimlerin uluslararası arenada taşıdığı önemi AA Analiz için kaleme aldı.
***
Macaristan Parlamentosu seçimi, küçük bir Orta Avrupa ülkesine normalde yakıştırılacak düzeyin çok ötesinde uluslararası ilgi çekti. Görece yeni bir parti olan Tisza (Saygı ve Özgürlük Partisi), oyların yarısından fazlasını alarak parlamentoda üçte iki çoğunluğu elde etti, eski iktidar koalisyonu Fidesz ile Hristiyan Demokrat Halk Partisi ise yüzde 40'ın altında kaldı.
Bu sürpriz zafer, 2010'dan bu yana kazandığı her seçimle iktidarını pekiştiren mevcut Başbakan Viktor Orban'ın yönetiminin sonunu getirdi. Orban'ın kurduğu sistem, yalnızca yurt içinde sarsılmaz bir iktidar bloku değil aynı zamanda AB üyesi bir devlet olarak ABD (en azından Cumhurbaşkanı Donald Trump nezdinde), Rusya, Çin ve Türkiye gibi büyük güçlerle yakın ilişkiler sürdüren, giderek kamplara bölünen bir dünyada kendine özgü bir "bağlantısallık" modeli kurmaya çalışan bir yapıydı. Ancak bu iç ve dış politika eksenli güç inşası, AB içinde yalnızlaşmaya ve ciddi miktarda AB fonunun bloke edilmesine neden oldu, bu da zaten kırılgan olan ekonomik büyüme beklentilerini daha da sarstı.
Tisza Partisinin seçim zaferinde belirleyici rol oynayan etkenlerin arasında ekonomi başı çekiyor. 2022 seçimlerinin ardından Macaristan, son 20 yılın en ağır enflasyon kriziyle yüzleşti. Bu tabloya bir de yeni patlak veren yolsuzluk skandalları eklenince kamuoyunun tepkisi büyüdü. Peş peşe gelen siyasi skandallar ise Fidesz'in özenle işlediği muhafazakar-Hristiyan söylemine iyice zarar verdi.
Viktor Orban, 2010 seçim zaferinden önce yaptığı konuşmalarda "merkez güç" kavramını ortaya koymuştu. Bu kavram, pratikte dindar kentli sağ aydınları, işçi kesimi ve kırsal nüfusun önemli bir bölümünü tek çatı altında toplayan bir iktidar bloku oluşturmak anlamına geliyordu. Sistem, bu haliyle yaklaşık 15 yıl boyunca etkin biçimde işledi. Muhalefet partileri, Fidesz'in medya ve kaynak üzerindeki ağırlığına karşı bir türlü tutarlı muhalefet hattı kuramadı, ne tek başlarına ne de 2022'deki ortak girişimleriyle Fidesz'i alt edebildiler.
Ancak bu tablo 2024'te değişti. Af skandalının gündeme gelmesiyle o güne kadar kamuoyunca tanınmayan bir isim, Peter Magyar, Macaristan'ın çevrim içi medya platformu Partizan üzerinden sahneye çıktı. Köklü bir Fidesz geleneğinden gelen ve eski adalet bakanının eski eşi olan Magyar, hükümete yönelik içeriden bir hesap sorma konuşması yaptı. On binlerce kişinin canlı izlediği bu çıkış, onu bir gecede ülke çapında tanınan bir figüre dönüştürdü.
Hükümetin kampanyası ağırlıklı olarak ulusal egemenliği koruma ve Ukrayna Savaşı'na bulaşmaktan kaçınma temalarıyla ilerlerken Peter Magyar, seçimi Viktor Orban yönetimi üzerine bir referanduma dönüştürmeyi başardı. Tisza Partisi, Avrupa Parlamentosunda "Avrupa Halk Partisi" grubu çatısı altında yer alıyor ve kendisini merkez sağ, Avrupa yanlısı bir parti olarak konumlandırıyor, göç politikasında ise Orban hükümetinden kayda değer bir kopuş beklenmiyor. Bununla birlikte parti, farklı ideolojik eğilimlerden gelen, toplumun farklı kesimlerini bir arada tutan Orban karşıtı bir şemsiye hareket olmayı sürdürüyor.
Viktor Orban'ın muhalefete geçmesiyle Peter Magyar'ın seçmenleri, başta AB ve komşu ülkelerle ilişkilerin onarılması olmak üzere Macaristan dış politikasında yeni bir yönelim bekliyor. Orban'ın son yıllarda benimsediği Ukrayna karşıtı çizgiye kıyasla Kiev ile ilişkilerin de daha olumlu seyir izlemesi öngörülüyor, sıcak ilişki kurulmasa bile diyalog çok daha yapıcı zemine taşınacak.