Mezar taşları, ait oldukları kişilerin yalnızca isimlerini ve ölüm tarihlerini taşıyan işaretler olmanın ötesinde, geçmişin sosyal ve kültürel hayatına ilişkin önemli bilgiler barındırıyor.
Bir taşın üzerindeki başlık, kişinin mesleği ve toplumdaki konumuna ilişkin ipucu verirken, kitabeler kişilerin kimlikleri, yaşamları ve ait oldukları dönem konusunda doğrudan bilgiler sunuyor. Taşların biçimleri ve üzerlerindeki süslemeler ise dönemin sanat anlayışını ve estetik özelliklerini yansıtıyor.
Bu yönüyle mezar taşları, geçmişte yaşayanların hikayelerini bugüne taşıyan önemli tarihi belgeler arasında yer alıyor. Ancak açık alanlarda bulunan bu eserler zaman içinde zarar görebiliyor veya kaybolabiliyor.
Bu değerlerin korunması ve taşıdıkları bilgilerin kaybolmadan gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla yürütülen "İslami Kitabeler ve Mezar Taşları Envanter Projesi" kapsamında Türkiye genelindeki tarihi mezar taşları, kitabeler ve eski eserler kayıt altına alınıyor.
Cumhurbaşkanlığı himayesinde, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünün desteğiyle yürütülen projenin pilot uygulamasının gerçekleştirildiği İstanbul'da çalışmalar, çeşitli üniversitelerden akademisyenlerin yer aldığı ekip tarafından İstanbul Medeniyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kadir Pektaş'ın koordinasyonunda yapılıyor.
Yaklaşık 2 yıl önce hazırlık süreci başlayan projede, aktif envanter kayıt çalışmaları Üsküdar'da devam ediyor.
Camilerin hazirelerinde sürdürülen çalışmalarda alanın büyüklüğüne göre 8 ila 10 kişilik ekip görev yapıyor. Ekip, hazireye girdiğinde öncelikle mezar taşlarını belirli bir sistem dahilinde numaralandırıyor. Her taşın fotoğrafı çekiliyor, ölçüleri alınıyor ve GPS koordinatları belirleniyor.
Taşların biçimleri, plan ve kesit özellikleri, başlık tipleri, süslemeleri ve kitabelerde kullanılan yazı formları inceleniyor. Kitabeler okunarak elde edilen bilgiler envanter sistemine aktarılıyor, kayıtlar uzmanların kontrolünden ve onayından geçtikten sonra işlem tamamlanıyor.
Çalışmaların tamamlanmasıyla İstanbul'un tarihi hazirelerinde bulunan mezar taşlarının yalnızca korunması değil, üzerlerinde taşıdıkları kişisel, sosyal, kültürel ve sanatsal bilgilerin de gelecek kuşaklara aktarılması amaçlanıyor.
Toplanan verilerin, Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesindeki Müze Ulusal Envanter Sistemine aktarılmasıyla İstanbul'daki tarihi mezar taşlarının ulusal ölçekteki envanter çalışmalarına dahil edilmesi hedefleniyor.