Türkiye Azerbaycan Dostluk İşbirliği ve Dayanışma Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Aygün Attar, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in Nahçıvan ziyareti kapsamında bölgenin ve Zengezur bağlantısının önemini AA Analiz için kaleme aldı.
***
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in 11 Ağustos 2026'da Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ne gerçekleştirdiği ziyaret ve Azerbaycan Televizyonu'na verdiği kapsamlı mülakat, Güney Kafkasya'da son yıllarda şekillenen yeni jeopolitik tablonun mahiyetini anlamak bakımından özel önem taşımaktadır. Ziyaret programı savunma, sanayi, enerji, demir yolu altyapısı, sosyal hizmetler, şehircilik ve kültürel mirası aynı stratejik çerçevede buluşturdu. Böylece Nahçıvan'ın geleceği yerel kalkınma gündeminin ötesine taşınarak Azerbaycan'ın bölgesel stratejisinin temel unsurlarından biri olarak ortaya konuldu.
Nahçıvan, uzun yıllar boyunca coğrafi ayrılığın doğurduğu güvenlik ve lojistik sınırlamalarla karşı karşıya kalan bir Azerbaycan bölgesiydi. Bugün aynı coğrafya, Doğu ile Batı'yı, Kuzey ile Güney'i birbirine bağlayan, Hazar Havzası'nı Anadolu ve Avrupa ile buluşturan, İran ve Basra Körfezi istikametine ulaşım imkanı sağlayan çok katmanlı bir bağlantı merkezi haline gelmeye hazırlanıyor. Bu dönüşümün merkezinde de Zengezur Koridoru yer alıyor.
2020 sonrasında Azerbaycan'ın ana kara parçasıyla Nahçıvan arasında kara bağlantısının yeniden kurulması, Bakü açısından temel stratejik önceliklerden biri haline geldi. 8 Ağustos 2025'te Washington'da imzalanan Ortak Bildiri, bu süreci yeni bir uluslararası siyasi-hukuki aşamaya taşıdı. Belgede Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki ulaşım bağlantılarının açılmasının barış, istikrar ve refah bakımından önemi kayda geçirildi. Azerbaycan'ın ana kara parçası ile Nahçıvan arasında kesintisiz bağlantı öngörüldü ve Ermenistan topraklarında Uluslararası Barış ve Refah İçin Trump Rotası (TRIPP) kapsamında uygulama mekanizmasının oluşturulması gündeme geldi.
Böylece Azerbaycan siyasi söyleminde Zengezur Koridoru olarak şekillenen stratejik bağlantının Ermenistan topraklarındaki uygulama modeli, TRIPP çerçevesinde somutlaşmaya başladı. Bu model, Azerbaycan'ın Nahçıvan'a güvenilir erişimiyle Ermenistan'ın egemenlik, toprak bütünlüğü ve yargı yetkisine ilişkin ilkelerin aynı siyasi çerçevede korunmasını öngörüyor. Sağlıklı biçimde uygulanması halinde söz konusu yapı, geçmiş çatışmanın coğrafyasını ekonomik karşılıklı bağımlılık ve bölgesel işbirliği alanına dönüştürebilecek önemli bir mekanizma oluşturabilir.
Ocak 2026'da TRIPP'in uygulama çerçevesinin belirginleşmesiyle güzergahların belirlenmesi, hukuki düzenlemeler, şirket yapısının oluşturulması, inşaat ve arazi kullanım izinleri gibi teknik konular, siyasi mutabakatın ardından fiili gündeme taşındı. Böylece yıllarca diplomatik tartışmaların konusu olan bağlantı meselesi, mühendislik, yatırım ve lojistik planlama aşamasına doğru ilerlemeye başladı.
Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in Nahçıvan'daki mülakatında açıkladığı rakamlar, bu dönüşümün ölçeğini açık biçimde ortaya koymaktadır. Ermenistan topraklarında yaklaşık 42 kilometrelik demir yolu bölümünün öngörülmesi, Nahçıvan'da yeni fizibilite çalışmasına uygun 194 kilometrelik hattın planlanması ve mevcut 1,5 milyon tonluk yük kapasitesinin 15 milyon tona çıkarılmasının hedeflenmesi, Zengezur güzergahının gelecekte taşıması beklenen ekonomik fonksiyonun büyüklüğüne işaret etmektedir. Horadiz-Ağbend kara yolunun tamamlanma aşamasına ulaşması ve Azerbaycan'ın ana kesimindeki demir yolu çalışmalarının Ermenistan sınırına doğru ilerlemesi de Bakü'nün kendi sorumluluk alanındaki altyapıyı öncede
15 milyon tonluk hedef, salt ulaştırma istatistiği olarak değerlendirilemez. Bu hacim, Nahçıvan'da lojistik terminaller, depolama merkezleri, gümrük hizmetleri, işleme sanayisi, sigorta, finans, taşımacılık ve dijital lojistik alanlarında yeni ekonomik faaliyetler doğurabilecek kapasitededir. Nahçıvan Sanayi Parkı'nın kurulması da bu yeni ekonomik coğrafyanın üretim ayağı olarak okunabilir.