"Ordu ve Siyaset: 27 Mayıs-12 Mart", "Türk Düşünce Dünyasında Yol İzleri", "Türk Düşünce Dünyasının Bunalımı: Görüntüdeki Dinamizmin Gölgelediği Tıkanıklık", "Türk Kültür Dünyasından Portreler" ve "Bir Kemal Tahir Kitabı: Türkiye'nin Ruhunu Aramak" kitaplarına imza atan Kayalı, Türk edebiyatının önemli temsilcilerinden Kemal Tahir üzerine AA muhabirine değerlendirmelerde bulundu.
Kayalı, Türkiye'nin tarihsel, sosyolojik ve kültürel bir tahlili olarak gündelik siyasetten fazlasıyla uzak duran Tahir'in, geniş anlamda da siyasetin merkezinde yer aldığını söyledi.
Türkiye'de uzun yıllardır siyasetin belirgin şekilde darlaştığını aktaran Kayalı, "Kemal Tahir'i, daralan siyasal ve düşünsel odakların kesinlikle dışında telakki edip, düşüncelerinin kendi şahsi damgasını taşıdığını düşünmek gerekiyor. Dolayısıyla 1970'li yıllarda da solu Batılılaşma'nın bir kolu olarak görmesi ve bir sistem dahilinde düşündüğünü söylemesi onun durduğu yeri tanımlamak açısından iyi bir dayanaktır. Batılılaşma ve yerlilik hakikaten problemli bir alan. Batılılaşma ve karşıtlığını sadece belli unsurlara, kavramlara indirgeyerek anlamaya çalışmak Kemal Tahir'e göre anlamlı değil." diye konuştu.
Prof. Dr. Kayalı, Tahir'i belli bir bakış açısına indirgeyerek anlamanın doğru olmayacağını vurgulayarak, şunları kaydetti:
"Kemal Tahir'i salt ekonomik bağımsızlık noktasında Batı eleştirisi literatürü içinde görmek kadar, onun yerliliğini bütünüyle dinde somutlaştırmak ya da tümüyle dinden soyutlayarak anlamak tuhaftır. Benzer bir şekilde onu zaman içinde ulusalcı ve sol liberal yaklaşımlarla yakınlaştırmanın ötesinde, özdeşleştirme eğilimi de problemlidir. Özellikle siyasetin son dönemindeki her odağı giderek vasatlaştıran bölünmeler, ayrışmalar, farklılaşmalar eşliğinde değerlendirmek, Kemal Tahir'in düşüncesindeki yarılmanın değil, ona bakan sağ ve sol siyasal odaklardaki yarılmanın bir işaretidir."
Kemal Tahir'in döneminden farklı bir edebi anlayışa sahip olduğunu dile getiren Kayalı, "Notlarına ve edebiyat üzerine metinlerine bakıldığı zaman onun evrensel anlamda dünya ve Türk edebiyatı üzerine ciddiyetle düşündüğü görülebilir." ifadelerini kullandı.
Kayalı, usta yazarın romanı, üzerinde düşünülmesi ve dönüştürülmesi gereken bir Batı formatı olarak gördüğüne işaret ederek, şöyle devam etti:
"Meseleyi kültürel boyut çerçevesinde değerlendirmesi Türk anlatı geleneğinden beslendiğinin de bir işareti. Zaman içinde roman anlayışına dair değişimin söz konusu olmasının en net göstergesi 'Devlet Ana' romanı vesilesiyle 'Türk romanı' tabirini kullanmasında somutlaşıyor. Dostoyevski'nin, 'Romanı Batı'dan alarak üstüne Rus dehasını koymak' ifadesini, 'Türk dehası' ikamesiyle seslendirmesi önemlidir. Oğuz Atay'ın deyişiyle Kemal Tahir, 'Batı romanına ve Türk anlatı geleneğine tam anlamıyla vakıftır'. Batı ve özellikle Türk romanına yaklaşımı derinliklidir. Halit Ziya'dan itibaren Sabahattin Ali dahil yaşadığı zamana kadarki romanı ciddi bir şekilde değerlendirmektedir. Romancıların, roman
"Batılılaşma" ve "yerlilik" tabirlerinin Kemal Tahir'in en temel kavramları olduğunun altını çizen Kayalı, usta yazarın romanlarında ele aldığı konuların onun Türk edebiyatı içerisindeki konumunun bir göstergesi olduğunu aktardı.
Kurtuluş Kayalı, edebi üretimlerinin yazarın eleştirel tutumunun bir yansıması olduğunu sözlerine ekleyerek, "Kemal Tahir'in Yol Ayrımı'nda meseleleri ele alış tarzı, onun bu kavramlar çerçevesinde Türkiye'nin değişik kesimleriyle, düşünsel ve siyasal gruplarıyla temeldeki farklılığını gösterdiği gibi, siyasal odaklara yönelik katı eleştirel bir tavır alıp, tepki verdiğinin de bir işaretidir. Dahası o, bu halkın içinden, bizim sefil etkimizi yere çalacak yeni bir insan türü çıkacağını belirtir. Özellikle köy romanlarına bakıldığında, çağdaşı kimi romancılar ve eleştirmenlerin deyişlerini hafifleterek söylersek, romanlarında aykırı, tuhaf, problemli, hastalıklı tipler bol miktarda vardır. İşt