Milli İstihbarat Akademisi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nurşin Ateşoğlu Güney, Rus İHA’sının Romanya’ya düşmesinin NATO’nun güvenlik mimarisi açısından ne anlama geldiğini ve bu gelişmenin ittifakın savunma yaklaşımına olası etkilerini AA Analiz için kaleme aldı.
***
Rusya’ya ait bir insansız hava aracının (İHA) geçtiğimiz günlerde NATO üyesi Romanya’nın Galați kentindeki bir apartmana isabet etmesi ve iki kişinin yaralanması, Ukrayna-Rusya Savaşı’nın etkilerinin artık yalnızca savaşan taraflarla sınırlı kalmadığını bir kez daha göstermiştir. Her ne kadar Rus insansız hava araçlarının NATO hava sahasını ihlal etmesi yeni bir durum olmasa da bu olayda NATO ve Avrupa Birliği (AB) üyesi bir ülkenin vatandaşlarının yaralanmış olması meselenin güvenlik boyutunu daha da öne çıkarmıştır. Olayın ardından Romanya Cumhurbaşkanı Nicușor Dan, Rusya’ya karşı orantılı önlemler alınacağını açıklarken, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve NATO Genel Sekreter
Bu gelişme, Soğuk Savaş’ın sona ermesinden bu yana NATO’nun karşı karşıya kaldığı yeni güvenlik sorunlarının bir örneğidir. Son yıllarda Ukrayna’daki savaş nedeniyle Moldova, Romanya, Polonya ve Baltık ülkeleri gibi NATO ve NATO dışındaki komşu devletlerin hava sahaları çeşitli insansız hava araçları ve füzeler tarafından ihlal edilmiştir. Bu durum, NATO’nun doğu kanadındaki güvenlik mimarisinin yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmıştır.
NATO, Rusya’nın 2014'te Kırım’ı ilhak etmesinin ardından doğu kanadını güçlendirmek amacıyla çeşitli önlemler almaya başlamıştır. Bu kapsamda Kuvvetlendirilmiş İleri Mevcudiyet (Enhanced Forward Presence) girişimi hayata geçirilmiş, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı işgalinin ardından ise Yüksek Hazırlık Seviyeli Müşterek Görev Gücü (Very High Readiness Joint Task Force) ve diğer hızlı müdahale mekanizmaları daha etkin kullanılmaya başlanmıştır. Bu süreçte Romanya, Bulgaristan, Slovakya ve Macaristan’da yeni çok uluslu birlikler konuşlandırılarak NATO’nun doğu sınırındaki askeri varlığı artırılmıştır.
Doğu kanadındaki güvenlik endişeleri, 10 Eylül 2025’te Polonya hava sahasının yaklaşık 20 Rus İHA’sı tarafından ihlal edilmesiyle yeni bir boyut kazanmıştır. Polonya ve NATO müttefiklerinin müdahalesi sonucunda bazı İHA’lar düşürülmüş ve Ukrayna-Rusya Savaşı süresince ilk kez Rus insansız hava araçları bir NATO üyesi ülkenin toprakları üzerinde etkisiz hale getirilmiştir. Varşova yönetimi olayı bir saldırganlık eylemi olarak değerlendirerek Kuzey Atlantik Antlaşması’nın 4. maddesi kapsamında müttefikleriyle istişarelerde bulunmuştur.
Bu gelişmelerin ardından NATO, 12 Eylül 2025'te Baltık Denizi’nden Karadeniz’e uzanan doğu kanadının savunmasını güçlendirmek amacıyla Doğu Nöbeti Operasyonu'nu (Operation Eastern Sentry) başlatmıştır. Süresiz olarak planlanan bu girişim, yeni bir stratejik konseptten ziyade ortaya çıkan güvenlik risklerine karşı acil bir tedbir ve savunma mekanizması olarak değerlendirilmelidir. Operasyonun temel amacı, NATO’nun doğu kanadındaki hava savunmasını güçlendirmek, hava devriyelerini artırmak, istihbarat paylaşımını geliştirmek ve İHA tehditlerine karşı daha etkili bir savunma sistemi oluşturmaktır.
Doğu Nöbeti Operasyonu, NATO’nun son yıllarda giderek daha fazla önem verdiği bütünleşik savunma anlayışının bir yansımasıdır. Operasyon kapsamında hava savunma sistemlerinin modernizasyonu, uçaksavar kapasitesinin artırılması, siber ve lojistik unsurların savunma planlamasına daha fazla entegre edilmesi ve müttefikler arasında koordinasyonun güçlendirilmesi hedeflenmektedir. Böylece NATO’nun doğu kanadında kara ve deniz kuvvetlerinin de dahil olacağı çok katmanlı ve hızlı tepki verebilen bir savunma yapısı oluşturulması amaçlanmaktadır.