ODTÜ Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Oktay F. Tanrısever, Rusya-Ukrayna Savaşı'nda geçici ve kısmi bir ateşkes ihtimalini, tarafların müzakere edebileceği konuları ve müzakere sürecini zorlaştıran faktörleri, AA Analiz için kaleme aldı.
***
Rusya’nın Ukrayna’yı 24 Şubat 2022’de işgal etmesiyle başlayan savaş devam ettikçe, kalıcı ateşkes mümkün değilse de en azından geçici bir ateşkesin sağlanması yönündeki çabalar devam etmektedir. Rusya-Ukrayna Savaşı'nın, İkinci Dünya Savaşı'ndan daha uzun sürmesi ve Avrupa kıtasında yaşanan en yıkıcı savaşlardan biri haline gelmesi, savaşın küresel güvenlik açısından yarattığı riskleri daha da önemli kılmaktadır. Her ne kadar şu aşamada uzak bir ihtimal olarak görülse de savaşın, Üçüncü Dünya Savaşı'nı tetikleme potansiyeli taşıması, geçici de olsa bir ateşkesin sağlanmasını yalnızca taraflar açısından değil, uluslararası toplumun bütünü açısından da son derece önemli hale getirmektedir.
Son dönemde Rusya-Ukrayna Savaşı'nda ateşkes beklentisini artıran en önemli gelişme, ABD Başkanı Donald Trump’ın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner’in sırasıyla Moskova ve Kiev’i ziyaret etmeleri oldu. Taraflar bu dönemlerde kapsamlı saldırılara ara vererek ABD heyetinin görüşmelerinden çıkacak sonuca önem verdiklerini gösterdiler. Ziyaretlerden sonra Rus yetkililer yaptıkları açıklamalarda ABD ile Ukrayna savaşını sona erdirme konusunda diyalog içinde bulunmaktan memnun olduklarını ancak Avrupa'daki ülkelerin tutumlarından dolayı kalıcı ateşkes için görüşmelerin henüz erken olduğu yönünde görüş bildirdiler.
Ukraynalı yetkililer ise savaş konusunda ABD ile ciddi görüş ayrılığı olmadığını vurgulayarak, bu görüşmelerin sonucunda Ukrayna’nın konumunu güçlendirdiğini belirttiler. Uluslararası kamuoyuna yapılan açıklamalar değerlendirildiğinde, ABD heyetinin görüşmelerinin, sınırlı veya kapsamlı bir ateşkes sağlayacak nitelikte olmasa da güven artırıcı tedbirlerin varlığını ve diyalog kanallarının açık olduğunu teyit etmesi açısından olumlu bir gelişme olduğu söylenebilir.
Aynı şekilde, ateşkes beklentisini güçlendiren diğer bir önemli gelişme de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 23 Eylül 2026 tarihinde Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu için bulunduğu New York'taki Türkevi'nde Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile görüşmesi olmuştur. Bu görüşmede, Zelenskiy Türkiye’ye desteği için teşekkür ederken, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Rusya-Ukrayna Savaşı'nın barışçıl şekilde sona erdirilmesi konusundaki arabuluculuk faaliyetlerinin öneminin de altını çizmiştir. Zelenski’nin, Türkiye’nin arabuluculuk açısından dünyadaki en güvenilir ülkeler arasında olduğuna işaret etmesi, Rusya-Ukrayna Savaşı konusundaki ateşkes beklentisini güçlendiren bir gelişme o
Gerek ABD heyetinin görüşmeleri gerekse Zelenskiy’nin Türkiye’nin arabuluculuk sürecindeki önemini vurgulaması, stratejik olarak sürdürülebilir kalıcı bir ateşkes değilse de taktiksel açıdan tarafların pragmatik kısa vadeli çıkarlarına cevap veren görüşmelerin yapılabilmesinin mümkün olduğu konusundaki sinyalleri güçlendirmiştir.
Rusya ve Ukrayna'nın askeri stratejilerini uzun süreli bir savaş ihtimaline göre şekillendirdikleri görülmekle birlikte, tarafların bazı konularda müzakere etmeleri ihtimal dahilindedir. Olası müzakere konuları arasında, tarafların ölü ve yaralılar ile savaş esirlerini karşılıklı olarak değiştirmesi öncelikli bir yer tutmaktadır.
İkinci olası müzakere konusu ise özellikle İsrail/ABD-İran Savaşı sonrasında Hürmüz Boğazı'nda yaşanan gelişmelerin enerji fiyatlarını artırması karşısında, Rusya ve Ukrayna'nın birbirlerinin enerji tesislerini ve altyapılarını hedef almaktan kaçınmaları konusunda anlaşmaya varmaları olabilir. Kritik enerji altyapılarının taraflarca uzun süredir hedef alınmasına rağmen, Zaporijya Nükleer Santrali'nin savaşın etkilerinden korunması, olası çevresel ve insani sonuçları nedeniyle uluslararası toplumun öncelik verdiği konulardan biri olmuştur. Aynı şekilde, Rusya-Ukrayna Savaşı nedeniyle dizel yakıtı arzının azalması ve fiyatlarının yükselmesinin küresel piyasalar açısından büyük risk oluşturması