Şair, romancı, düşünür, gazeteci, senarist ve eleştirmen kimliğiyle Türk edebiyatında yer edinen İlhan, "Ben Sana Mecburum", "Sisler Bulvarı", "Yağmur Kaçağı", "Böyle Bir Sevmek" ve "Ayrılık Sevdaya Dahil" gibi eserleriyle farklı kuşaklardan okurlara ulaştı. Şiir ve romanlarının yanı sıra sinema alanındaki çalışmalarıyla da edebiyatın farklı türlerinde üretim yaptı.
İzmir'in Menemen ilçesinde 15 Haziran 1925'te dünyaya gelen İlhan, küçük yaşlarda edebiyata yöneldi. Divan şiiriyle ilgilenen babasının etkisiyle edebiyata ilgi duyan yazar, ilk ve orta öğrenimini Karşıyaka'da tamamladı.
İzmir Atatürk Lisesi'nde öğrenim gördüğü sırada, mektuplaştığı bir kıza Nazım Hikmet'in şiirlerini göndermesi nedeniyle 1941'de tutuklanan İlhan, komünizm propagandası yaptığı gerekçesiyle okuldan uzaklaştırıldı ve bir süre cezaevinde kaldı. Babasının hukuk mücadelesinin ardından Danıştay kararıyla 1944'te öğrenimine devam etme hakkını kazanan İlhan, İstanbul Işık Lisesi'ne geçti.
Lise yıllarında şiir alanında önemli bir başarı elde eden İlhan, "Cebbaroğlu Mehemmed" adlı şiiriyle ikincilik kazandı. Yarışmada Cahit Sıtkı Tarancı birinci, Fazıl Hüsnü Dağlarca ise üçüncü oldu.
Liseden 1946'da mezun olan İlhan, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne kaydoldu. Üniversite yıllarında "Gün" ve "Yığın" dergilerinde şiirleri yayımlandı.
İlhan, ilk şiir kitabı "Duvar"ı 1948'de kendi imkanlarıyla yayımladı. Toplumsal duyarlılığın öne çıktığı kitapta savaşın yarattığı yıkımın yanı sıra özgürlük, yurt sevgisi ve insanlık gibi temalara yer verdi.
Aynı yıl üniversite eğitimini yarıda bırakarak 1949'da Fransa'nın başkenti Paris'e giden İlhan, sonraki yıllarda İstanbul, Paris ve İzmir arasında yaşadı. Fransa'da bulunduğu dönemde toplumsal ve siyasal gelişmeleri yakından takip eden yazar, buradaki gözlemlerinden şiirlerinde ve romanlarında yararlandı.
Türkiye'ye döndükten sonra gazetecilik ve edebiyat çalışmalarını sürdüren İlhan, 1951'de "Gerçek" gazetesinde yayımlanan bir yazısı nedeniyle hakkında soruşturma açılmasının ardından yeniden Paris'e gitti. Daha sonra Türkiye'ye dönen yazar, hukuk eğitimine devam etse de gazeteciliğe yönelmesi nedeniyle üniversiteyi tamamlamadı.
İlhan, 1953'te "Vatan" gazetesinde sinema eleştirileri yazmaya başladı. Aynı yıl ilk romanı "Sokaktaki Adam" yayımlandı. Romanlarında bireysel hikayeleri toplumsal ve siyasal meselelerle birlikte ele alan yazar, edebiyat üzerine değerlendirmeleriyle de dikkati çekti.
Şiirlerinde kendine özgü bir ses ve ritim oluşturan İlhan, edebiyat anlayışını farklı şiir gelenekleriyle kurduğu ilişki üzerinden geliştirdi. İlk dönemlerinde halk şiiri ve gazel biçimiyle ilgilenen şair, Nazım Hikmet'in şiirinden de etkilendi.