SETA Dış Politika Direktörlüğünden araştırmacı Dr. Tunç Demirtaş, Sudan Başbakanı Kamil İdris'in Türkiye ziyaretini ve bu ziyaretin Türkiye-Sudan ilişkileri açısından ne anlama geldiğini AA Analiz için kaleme aldı.
***
Sudan’da savaşın seyri değişirken Ankara’da gerçekleşen üst düzey temaslar, Türkiye-Sudan ilişkilerinde yeni bir dönemin kapısını aralıyor. Sudan Başbakanı Kamil İdris’in Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ile görüşmesi, beraberindeki heyette finans, tarım, enerji, petrol ve madencilik alanlarından sorumlu isimlerin yer alması, ziyaretin çok boyutlu bir gündemle gerçekleştiğini göstermektedir. Bu nedenle Ankara’daki temasları rutin bir diplomatik ziyaretten ziyade Sudan’ın savaş sonrası toparlanma ihtimaline dönük erken bir hazırlık ve Türkiye-Sudan ilişkilerinde yeniden inşa eksenli bir açılım olarak değerlendirmek gerekir.
Sudan’da Nisan 2023’te başlayan krizde Hızlı Destek Kuvvetlerinin (HDK) faaliyetleri ülkenin güvenlik mimarisini, ekonomik üretim kapasitesini, tarımsal altyapısını, sağlık sistemini ve kurumsal işleyişini ağır biçimde tahrip etti. Krizin dördüncü yılında Sudan hala ciddi insani, siyasi ve ekonomik kırılganlıklarla karşı karşıya. Buna rağmen son dönemde sahadaki dengelerde dikkat çekici bir hareketlilik yaşanmaktadır. Sudan ordusunun HDK milis güçlerine karşı bazı kritik bölgelerde operasyonel üstünlük sağladığı ve önemli kazanımlar elde ettiği görülmektedir. Bu tablo, savaşın kısa vadede biteceği anlamına gelmese de HDK’nin ülke genelinde oluşturduğu tehdidin belirli ölçülerde daralabileceğ
Ankara ziyareti, tam da bu bağlamda daha anlamlı hale gelmektedir. Savaşın ilk dönemlerinde Sudan açısından temel öncelik diplomatik meşruiyeti korumak, insani krizi yönetmek ve devletin dağılmasını engellemekti. Günümüzde bu gündeme yeniden inşa, ekonomik toparlanma, enerji altyapısı, tarımsal üretim, madencilik, sağlık, eğitim ve kurumsal kapasite başlıkları daha güçlü biçimde eklenmektedir. Türkiye ile yapılan görüşmelerin kapsamı da Sudan’ın Ankara’yı savaş sonrası dönemde güvenilir ve çok sektörlü bir ortak olarak gördüğünü ortaya koymaktadır.
Sudan Finans Bakanı Jibril İbrahim’in heyette yer alması, enerji ve madencilik bakanlarının ayrı temaslarda bulunması, Tarım Bakanı Abubakar Omar el-Bushra’nın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı ile görüşmesi, Sudan’ın önceliklerinin savaş sonrası toparlanma ekseninde şekillendiğini göstermektedir.
Sudan Başbakanı Kamil İdris’in ziyaret sonrası yaptığı açıklamalar da Ankara temaslarının daha geniş bir diplomatik çerçeveye yerleştiğini göstermektedir. Bilindiği üzere Kamil İdris, Vatikan, İngiltere ve Türkiye’yi kapsayan temaslarında Sudan meselesine yönelik geniş bir uluslararası sempati ve destek gördüğünü ifade etmişti. Özellikle Türkiye ziyaretinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve üst düzey yetkililerle verimli görüşmeler gerçekleştirdiklerini vurgulamıştı. Altyapı projeleri, ekonomik işbirliği ve borçların yeniden yapılandırılması konusunda önemli anlayış birliklerine varıldığını belirtmesi, Ankara temaslarının somut sonuç üretme potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. Tü
Öte yandan 21 Mayıs'ta imzalanan Türkiye-Sudan Karma Ekonomik Komisyonu (KEK) Mutabakatı da bu eğilimi güçlendirmektedir. Metnin ticaret, yatırım, bankacılık, sanayi, enerji, madencilik, tarım, hayvancılık, ulaştırma, sağlık, eğitim, teknik işbirliği, insani yardım, dijitalleşme, çevre, kültür ve turizm gibi geniş bir alanı kapsadığı düşünülmektedir. Bu tablo, KEK mekanizmasının Sudan’ın yeniden yapılanma ihtiyaçlarını sektörler bazında ele alan kapsamlı bir çerçeveye dönüştüğünü göstermektedir.