"Sesli kitap" ve "e-kitap" gibi yeni nesil formatların sektöre sunduğu hibrit imkanlar bir yandan okura taşıma ve ulaşılabilirlik kolaylığı sağlarken internette hızla yayılan yasa dışı PDF paylaşımları, mesajlaşma gruplarındaki dijital korsanlık faaliyetleri ve yapay zekanın kontrolsüz kullanımının meydana getirdiği "ruhsuz kitap" tehlikesi yayıncıların ayakta kalmasını her geçen gün zorlaştırıyor.
Özellikle salgın dönemiyle ivme kazanan ve okuma alışkanlıklarını yeniden şekillendiren dijital tüketim pratikleri, geleneksel yayıncılıkta yeni pazar arayışlarını beraberinde getirdi.
Anlık mesajlaşma uygulamaları üzerinden ücretsiz paylaşılan PDF kitapların açık bir emek hırsızlığı olduğu, yapay zeka ile şeffaf olmayan yollardan üretilen metinlerin ve çevirilerin edebiyatın özgünlüğüne, kültürel dokusuna ve yayınevlerinin nitelikli iş gücüne ciddi zararlar verdiği ifade ediliyor.
Türkiye Basım Yayın Meslek Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Burhan Genç, AA muhabirine, dijitalleşmenin müzik ve sinema dünyasında bir ekonomik model sunduğunu ancak kitap sektöründe aynı başarıyı sağlayamadığını söyledi.
Genç, kitabın dijitalleşme sürecinde bir ekonomik modele dönüşemediğini belirterek, "Dijitalleşme, korsan kullanımların yayılmasına sebep oldu. Ancak bardağın dolu tarafına bakarsak, sesli kitap özellikle kurgu ve edebiyat alanında büyüyen yeni bir pazar oluşturdu." diye konuştu.
Dijitalleşmeyle edebiyat, şiir, roman, hikaye gibi kurgu kitaplarının artan bir oranda ilgi görmeye devam ettiğini ancak fikri eserlerin okunma oranlarında ciddi düşüşler yaşandığını aktaran Genç, "Fikir eserlerinde kitap okuma oranında ciddi bir düşüş var. 2021'de 90 milyon civarında olan bandrol sayısı 2025'te 36 milyona düştü." bilgisini verdi.
Genç, "sesli kitap" ve "e-kitap" pazarının henüz yayınevlerinin kar marjlarını büyük bir oranda etkilemediğine dikkati çekerek, kurgu kitapların fikri eserlere göre pazarda çok daha fazla talep gördüğünü vurguladı.
İnternette ve mesajlaşma gruplarında hızla yayılan dijital korsanlığın, yayınevlerinin gelirlerini ve üretimini ciddi boyutta etkilediğinin altını çizen Genç, “Bugün komşunun bir kalemi düşse kapısını çalıp iade ediyoruz, almaya çekiniyoruz ama bir kitabın PDF'sini çok rahatlıkla paylaşabiliyoruz. Bu durum bize Türkiye'de telif anlayışının oturmadığını gösteriyor." ifadelerini kullandı.
Genç, yapay zekayla üretilen içeriklerin ve "ruhsuz kitaplara doğru dönüşen, insan beyninin özgün bir eseri olmayan, onu taklit eden metinlerin" kültür dünyasını ciddi anlamda olumsuz etkileyeceğini kaydetti.
Basın Yayın Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Halil Çelik ise dijitalleşmenin yayıncılık sektöründeki dönüşümünün diğer kültür endüstrilerine göre daha yavaş ilerlediğini anlattı.