SETA Vakfı Savunma Araştırmacısı Rıfat Öncel, Türkiye'nin Güneydoğu Avrupa Tugayı'nı (SEEBRIG) devralmasını ve Balkanlar'ın Avrupa güvenliğindeki yerini, AA Analiz için kaleme aldı.
***
Türkiye’nin 2026-2032 döneminde Güneydoğu Avrupa Tugayı (SEEBRIG) karargahına ev sahipliği yapacak olması, Türk dış ve güvenlik siyasetindeki devamlılığın ve Balkanlar’da benimsenen bölgesel sahiplenme, kapsayıcılık ve çok taraflılığın bir yansıması şeklinde değerlendirilebilir. Güneydoğu kanata yönelik sınamaların arttığı mevcut güvenlik ortamında çokuluslu bir tugay olan SEEBRIG’in varlığı da daha anlamlı hale gelmiştir.
Balkan ülkelerinde yaşayan Türk nüfus, tarihsel bağlar ve bölgenin jeopolitik konumlanması nedeniyle Türkiye, Balkanlar'da barış ve istikrarın korunması politikasını benimsemiştir. Bu doğrultuda Türkiye, bölgede teşkil edilen uluslararası misyonlara güçlü destekte bulunmuştur. Örneğin Avrupa Birliği'nin (AB) NATO’dan devralarak yürüttüğü Bosna Hersek'teki Avrupa Birliği Barış Gücü Misyonu'na (EUFOR) AB dışı en fazla personel katkısı yapan ülke olmuştur. Benzer şekilde Kosova Barış Gücüne (KFOR) de güçlü personel katkısı sağlayan Türkiye, bu mekanizmanın iki kez komutasını üstlenmiştir.
Türkiye, geçtiğimiz yıllarda bölgedeki siyasi ağırlığını artırıcı yeni adımlar atmıştır. Bunların arasında en önde gelen girişimlerden biri 2009-2010 döneminde teşkil edilen Türkiye, Bosna-Hersek, Sırbistan ile Türkiye, Bosna-Hersek, Hırvatistan arasındaki üçlü danışma mekanizmalarıdır. 2025’te ise Türkiye öncülüğünde Balkan Barış Platformu oluşturularak AB üyesi olmayan altı Balkan ülkesi ile Türkiye arasında sürekli bir diyalog sağlanmıştır.
1999'da kurulan SEEBRIG’in misyonuysa Avrupa’nın güneydoğusunda bölgesel istikrar, askeri işbirliği ve iyi komşuluk ilişkilerinin geliştirilmesine katkıda bulunmak olarak belirlenmiştir. Karargahın konumu ve tugayın komutanlığı üye ülkeler olan Türkiye, Arnavutluk, Bulgaristan, Kuzey Makedonya, Romanya ve Yunanistan arasında dönüşümlü olarak gerçekleştirilmektedir. Dolayısıyla deniz sınırları düşünüldüğünde bu misyon, Adriyatik Denizi'nden Ege ve Akdeniz üzerinden Karadeniz’e kadar uzanan stratejik bir hat teşkil etmektedir.
SEEBRIG, NATO’ya bağlı bir yapılanma değildir; ancak doğal olarak ittifakla yakın bir ilişki içindedir. Tugay 2006'da NATO’nun Afganistan misyonu Uluslararası Güvenlik ve Destek Gücü (ISAF) kapsamında alan dışı görev gerçekleştirmiştir. Bu görevi kapsamında, Kabil ve çevresinde güvenlik ve istikrarın sağlanması ile sivil halka yönelik insani yardım faaliyetlerinin koordinasyonunu yürütmüştür. Yasal zemin sağlandığı takdirde SEEBRIG, bu tarz operasyonlar veya gönüllüler koalisyonu tarzında girişimler kapsamında konuşlandırılabilir. Bunun gerçekleşmesi için tüm üye ülkelerin onay vermesi ve ayrıca iç yasal süreçlerini tamamlaması gerekmektedir. Rusya-Ukrayna Savaşı sonrasında barışı destekleme
Rusya-Ukrayna Savaşı dolayısıyla Avrupa’da savunma mimarisinin yeniden şekillendiği günümüz güvenlik ortamında, Balkanlar da Doğu Avrupa, Baltık ve İskandinavya gibi bir kanat olarak değerlendirilebilir. Söz konusu bölgelerde olduğu gibi Balkanlar'ın önemi de bu süreçte artmıştır. Bu durum en açık şekilde AB'nin bölge ülkelerine yönelik genişleme siyasetini Şubat 2022’den sonra hızlandırmasında görülebilir. Bu tarihten itibaren Arnavutluk, Karadağ, Kuzey Makedonya ve Moldova’nın AB'ye katılım müzakereleri başlatılmış, Bosna Hersek’e adaylık statüsü verilmiş, Kosova ise katılım başvurusunda bulunmuştur. 2014’te katılım müzakereleri başlayan Sırbistan’ın ise AB'ye üyeliği yönünde bir adım gerç